To wirusowa, zawsze śmiertelna choroba zakaźna zwierząt (ssaków), mogąca przenieść się na człowieka (zoonoza – choroba odzwierzęca)… Do dzisiaj nieznany jest lek przeciwko wściekliźnie… Nazwa „wścieklizna” wywodzi się od przebiegu jednego, najlepiej dostrzeganego z objawów choroby… Cechuje go znaczne podniecenie i agresja, wręcz „wściekłość”… Wściekliznę nazywa się też czasem wodowstrętem (łac. hydrophobia), co jest odbiciem jednego z objawów choroby, mianowicie mimowolnych skurczy mięśni na widok lub sam dźwięk wody…
Źródła zarażenia
Wścieklizna jest spowodowana przez ssRNA(-) wirusa Rabies virus (RABV) z rodziny Rhabdoviridae, rodzaju Lyssavirus… Występuje w 7 biotypach, z czego przyczyną zakażeń zwierząt naziemnych są głównie wirusy biotypu pierwszego… Pozostałe biotypy są zazwyczaj przyczyną wścieklizny nietoperzy… Wszystkie biotypy są patogenne dla człowieka…
Rezerwuar zarazków stanowią zarówno ssaki dzikie, jak i domowe… Z pierwszej grupy wymienić należy: lisy, jenoty, borsuki, nietoperze, inne zwierzęta mięsożerne, a także gryzonie i zajęczaki… Grupa ta ma obecnie największe znaczenie w rozprzestrzenianiu choroby… Do drugiej natomiast: psy i koty… Druga grupa miała pierwotnie duże znaczenie, lecz obecnie ze względu na masowe szczepienia zwierząt domowych, zagrożenie jest niewielkie… W krajach tropikalnych wścieklizna może być rozprzestrzeniana również przez żywiące się krwią zwierząt nietoperze z rodziny wampirów… Wirus jest wrażliwy na wysoką temperaturę i światło słoneczne, jednak dobrze znosi niskie temperatury i procesy gnilne, dzięki czemu może długo przetrwać w padlinie… Ryby, ptaki i gady nie chorują na wściekliznę…
Do zakażenia (zwierząt lub człowieka) dochodzi na drodze kontaktu bezpośredniego – przez pokąsanie podczas walki, zadrapania połączone z kontaktem ze śliną chorego zwierzaka, zjedzenie padliny, oślinienie lub zanieczyszczenie mózgiem chorego zwierzęcia uszkodzonej skóry… Możliwe jest, choć u człowieka rzadkie, zakażenie na drodze powietrznej (kropelkowej i pyłowej) aerozolem odchodów nietoperzy w jaskiniach… Zdarzają się także zakażenia laboratoryjne drogą wziewną, przezspojówkową lub przezśluzówkową… Do wystąpienia choroby dochodzi u około 15-20% wystawionych na ekspozycję – szczególnie osobników pogryzionych na pysku/twarzy, szyi, klatce piersiowej lub pokąsanych głęboko… Odnotowano także infekcje przez przeszczepienie organów (rogówka) od zmarłych dawców z nierozpoznaną wścieklizną… Nie opisano przeniesienia drogą pokarmową… Chorobę cechuje długi okres utajenia średnio od 1 do 3 miesięcy – skrajnie od 10 dni do ponad roku…
Chory człowiek jest także zakaźny dla otoczenia… Wirus znajduje się głównie w jego centralnym układzie nerwowym, ślinie i skórze, a w mniejszym stopniu także w łzach i soku trzustkowym…
Choroba atakuje ośrodkowy układ nerwowy, co powoduje zapalenie mózgu i rdzenia kręgowego… Przebieg choroby u wszystkich gatunków zwierząt jest w zasadzie podobny… Możemy wyróżnić dwie postacie wścieklizny:
- postać gwałtowną
- postać cichą – porażenną
Objawy choroby u zwierząt
- podwyższona temperatura
- biegunki lub zaparcia, wymioty
- porażenie mięśni żuchwy, gardła, przełyku, ślinotok – brak apetytu, trudności w połykaniu
- wywalony na wierzchu język, u kotów głośne miauczenie
- nagła zmiana usposobienia zwierzęcia – łagodne stają się złośliwe i drażliwe, agresywne – spokojniejsze
- utrata wrodzonej bojaźliwości u zwierząt dzikich – stają się agresywne, atakują człowieka lub odwrotnie, są zanadto łagodne i dają się złapać
- rozdrażnienie, niepokój
- wylizywanie lub wygryzanie do kości miejsca ugryzienia ze względu na silne swędzenie
- stukanie zębami i zjadanie różnych, niejadalnych przedmiotów, np. kamieni
- wzmożone reakcje na bodźce zewnętrzne, ataki szału – nieposłuszeństwo, agresja
- brak koordynacji ruchowej, niezborność wzroku (zez rozbieżny)
- zaburzenia świadomości
- drgawki, otępienie, śpiączka
- porażenie kończyn
- kończy się zawsze zejściem śmiertelnym po około 2-4 dniach
W przypadku postaci cichej nie ma żadnych widocznych objawów…
Objawy choroby u ludzi
- gorączka, bóle głowy, nudności
- brak apetytu
- świąd w okolicy ugryzienia
- torsje, biegunka lub zaparcia
- narastający niepokój
- pobudzenie ze ślinotokiem
- bardzo bolesne skurcze mięśni
- wodowstręt, trudności w przełykaniu
- dezorientacja, halucynacje
- agresywność, konwulsje i paraliż
Zapobieganie
Aby uniknąć zakażenia wścieklizną należy:
- nie głaskać i nie dotykać obcych zwierząt
- nie karmić obcych zwierząt
- unikać dziwnie zachowujących się zwierząt (dzikich i domowych)
- regularnie szczepić przeciw wściekliźnie zwierzęta domowe (szczepienie kotów i fretek nie jest obowiązkowe, jednak bardzo zalecane przez weterynarzy)
- w momencie, gdy nasz czworonóg zostanie pogryziony, wróci do domu poraniony czy zakrwawiony, jak najszybciej udać się z nim do lekarza weterynarii
- profilaktycznie szczepić osoby narażone na zakażenie (strażników leśnych, weterynarzy, hodowców zwierząt futerkowych, itp.)
Leczenie
Niestety, do tej pory nie znaleziono lekarstwa na wściekliznę!!!… Chorych ludzi leczy się objawowo – podaje się im surowicę i serię szczepionek w bardzo krótkim czasie po ugryzieniu przez chore zwierzę… Po wystąpieniu objawów choroby szczepionka staje się nieskuteczna… Odnotowano jedynie 5 przypadków wyzdrowienia ludzi… Chore zwierzęta najczęściej się usypia…
Diagnozowanie
W przypadku zwierząt, u których wystąpił wirus w ślinie, żadne z nich nie przeżyje dłużej niż 12 dni… Jednak jeśli zwierzę przeszło 15-dniową obserwację weterynaryjną, można wnioskować, że nie mogło ono zarazić człowieka, a w momencie ugryzienia w ślinie nie było wirusa wścieklizny można też wykonać pośmiertne badanie mózgu zwierzęcia….
W celu ustalenia, czy zwierzę, które ugryzło człowieka, zaraziło go wirusem, należy sprawdzić, czy było ono w tym momencie chore na wściekliznę… Niestety, nie ma testów, które zdiagnozowałyby obecność wirusa w organizmie człowieka zaraz po ugryzieniu… Po wystąpieniu objawów, u człowieka diagnozuje się chorobę głównie poprzez wywiad epidemiologiczny… Można także stosować metodę PCR, jednak dość często daje ona fałszywe wyniki …
…
by: Ana
literatura:
1) pl.wikipedia.org
2) vetopedia.pl
3) vetmozga.com
4) knmw.sggw.pl
5) medigo.pl
…