Jednym z najdrażliwszych problemów naszych podopiecznych jest ruja… Jest ona uciążliwa dla nas, a dla fretek może okazać się śmiertelna… Przedłużający się czas jej trwania (ruja permanentna powyżej 12 tygodni trwania – samice, kilkumiesięczne – samce) bardzo wycieńcza i osłabia organizm fretki, co może doprowadzić do anemii i zgonu…
Ruja… jest problemem, czy to u samic, czy u samców:
- intensywniejszy zapach
- znaczenie terenu
- hiperestrogenizm
- ogólne wycieńczenie organizmu
- utrata wagi (30-50%)
- wyłysienia
- stres
- ropomacicze
- a nawet śmierć
Wielu właścicieli fretek nie chce potomstwa po swoich fretkach, ale też nie chce sterylizować/kastrować zwierzaka… Aby zapobiec komplikacjom zdrowotnym związanym z nadprodukcją hormonalną w czasie rujek można zastosować jedną z niżej opisanych metod przerywania rui:
- gra wstępna z samcem, tarmoszenie i zapach, bez krycia
- krycie samcem wykastrowanym lub wasektomem
- krycie samcem
- środki hormonalne
- środki homeopatyczne
- ingerencja chirurgiczna
Każda z wyżej wymienionych metod ma swoje plusy i minusy…
Metody naturalne
Taką metodą jest „gra wstępna”, czyli prowokowane krycie samicy:
- samcem niekastrowanym
- samcem kastrowanym
- lub wazektomem (samiec po sterylizacji z podwiązanymi nasieniowodami, co nie zmniejsza jego samczych zachowań, ale czyni go bezpłodnym – przynajmniej w teorii, w praktyce zdarzają się przypadki narodzin potomstwa po takim wyciszaniu ;-)…)
Po takim „kryciu” w większości wypadków ruja zanika, ale są też minusy tej metody:
- nie zawsze działa
- nawet pojedyncze krycie samcem niekastrowanym może zakończyć się ciążą rzeczywistą
- wystąpienie ciąży urojonej
- oraz urojonego macierzyństwa
- nie eliminuje zagrożenia wystąpienia nowotworów narządów płciowych: jajników, macicy, listw mlecznych, jąder czy prostaty
- nie eliminuje wystąpienia ropomacicza, czy hiperestrogenizmu
- nie wycisza samców
- krótkotrwałość działania – do kolejnej rui, która może wystąpić w ciągu kolejnych 40 dni - przeczytaj więcej o rui
Plusy:
- mało inwazyjna i naturalna metoda bez konieczności stosowania środków farmakologicznych, które bardzo źle wpływają na organizmy fretek w czasie rujek
- szybkie i widoczne wyciszenie (zanik wisienki w ciągu kilku dni)
Środki hormonalne
Wyciszenie poprzez podanie doustne, iniekcję lub implantację podskórną środka farmakologicznego na bazie hormonów… Jest to metoda dość „agresywna”, gdy zostaje zastosowana w czasie trwania rui (zwłaszcza długo trwającej)… Odnotowano wiele przypadków zgonów fretek, będących skutkiem zastosowania właśnie takiego leczenia (wyciszania) rui, a powodującego pogłębienie się już istniejącej anemii (hiperestrogenizm) lub ropomacicza…
Środki hormonalne, stosowane na fretkach:
- podskórne wszczepienie implantu SUPRELORIN - obecnie najbardziej POLECANE!
- PROLIGESTON S.C., który powinien być podawany w dawce 0,5ml/1kg masy ciała (podejrzewam, ze niektórzy weci daja zbyt duże dawki, które mogą wywołać ropomacicze lub galapujący hiperestrogenizm)
- HCG i.m. – mniej inwazyjny, który podajemy w ilości 100 j.m.; GONAI HP 125 U.l. (gonadotropina corionica) – druga dawka o połowę mniejsza
- BIOGONADYL 500, PREGNYL – uruchamiają procesy jajeczkowania i wspomagają funkcje ciałka żółtego
- DEPO-PROVERA, BIOWET 0,1ml – NIEPOLECANE!
Stosując te metody, należy pamiętać o podstawowych zasadach:
- zastosować przed wystąpieniem rui!
- w przypadku tabletek lub iniekcji podskórnej zaleca się najwyżej jednokrotne zastosowanie tej metody w ciągu całego życia fretki
Minusy - zastosowanie środków farmakologicznych w okresie trwania rui może spowodować:
- ropomacicze
- hiperestrogenizm
- zmiany nowotworowe macicy, jajników, gruczołu mlekowego, jąder lub prostaty lub przyspieszenie już istniejących ognisk rakowych
- wystąpienie ciąży urojonej
- oraz urojonego macierzyństwa
- zmiany psychiczne
- zmiany neurologiczne
- krótkotrwałość działania – do kolejnej rui, która może wystąpić w ciągu kolejnych 40 dni (nie dotyczy implantu, którego działanie określa się w przedziale od 300 do 1300 dni)
Plusy metody:
- zastosowanie hormonu daje szybkie i widoczne wyciszenie (zanik wisienki w ciągu kilku dni od zastosowania)
- brak ciąży
- zastosowanie przed rują eliminuje wystąpienie ciąży urojonej i urojonego macierzyństwa, w zamian za krótkotrwałą (7-14 dniową rujkę – mało obciążającą organizm fretek)
Środki homeopatyczne
Jest to druga metoda z zastosowaniem środków farmakologicznych, ale mniej inwazyjna w odniesieniu do zastosowania hormonów… Wyciszenie jest w formie podskórnych iniekcji leków przygotowywanych z surowców wyjściowych, które są głównie pochodzenia roślinnego lub mineralnego… Przeczytaj dołączony poniżej artykuł o homeopatykach stosowanych w chorobach układu rozrodczego u małych zwierząt…
Stosuje się następujące środki:
- OVARIUM COMPOSITUM – jest to preparat stymulujący owulację, polecany w terapii zaburzeń funkcji jajników, zmian w błonie śluzowej macicy, ciąży urojonej oraz zmian psychicznych – wyciszenie poprzez 2-5-ciokrotne iniekcje homeopatyku 0,5ml/1kg masy ciała fretki, w odstępach co 7 dni
Minusy zastosowania środków homeopatycznych:
- metoda o wolniejszym działaniu
- niestety może być nieskuteczna (nie zadziałać)
- może wystąpić ropomacicze
- może wystąpić hiperestrogenizm
- nie niweluje wystąpienia nowotworów narządów rozrodczych
- wystąpienie ciąży urojonej
- oraz urojonego macierzyństwa
- krótkotrwałość działania – do kolejnej rui, która może wystąpić w ciągu kolejnych 40 dni
Plusy metody:
- mało inwazyjna w odniesieniu do środków hormonalnych
- brak ciąży
Ingerencja chirurgiczna
Wyciszenie poprzez operację chirurgiczną i poddanie fretki zabiegowi… Operacja jest wykonywana pod narkozą (znieczuleniem ogólnym), polega na otwarciu jamy brzusznej (samice), moszny (samce) i usunięciu organów rozrodczych (płciowych)… Trwa od kilkunastu do kilkudziesięciu minut i jest to jedyna, trwała i nieodwracalna metoda pozbawienia zdolności rozrodczych naszego zwierzaka…
Wyróżniamy dwie metody chirurgiczne:
- sterylizacja – zabieg polegający na przecięciu lub podwiązaniu jajowodów (samice), nasieniowodów (samce) – metoda teoretycznie odwracalna, w praktyce nie i rzadko stosowana
- kastracja – zabieg polegający na usunięciu jajników, jajowodów i macicy (samice), usunięciu jąder, nasieniowodów (samce)
Zwyczajowo, przyjęło się mówić, iż samiczkę sterylizujemy, a samca kastrujemy, ale jak widzimy w przypadku obu płci stosujemy formę ostateczną i nieodwracalną, czyli KASTRACJĘ… Przeczytaj więcej o kastracji/sterylizacji…
Minusy zastosowania operacji chirurgicznej:
- zatrzymanie akcji serca w reakcji na środki sedacyjne i znieczulające
- zagrożenie powikłaniami operacyjnymi i pooperacyjnymi
- nie niweluje wystąpienia nowotworów listw mlecznych lub prostaty
- nie niweluje możliwości wystąpienia hiperestrogenizmu w wyniku nadprodukcji hormonów (nadczynność nadnerczy)
- wystąpienie ciąży urojonej (operacja wykonana w trakcie trwania rui)
- oraz urojonego macierzyństwa (operacja wykonana w trakcie trwania rui)
- „trzeci jajnik” odpryski pooperacyjne, które powodują nawroty rui
- problemy z układem moczowym, np. nietrzymanie moczu
- nieodwracalność
Plusy metody:
- niweluje zagrożenie ropomaciczem
- trwałe pozbawienie możliwości rozrodczych
- brak niechcianych ciąż
Przeczytaj więcej o operacji chirurgicznej oraz opiece przed i pooperacyjnej…
…
Jak wspomniałam każda z tych metod ma swoje plusy i minusy, i aby uniknąć powikłań oraz chorób z nimi związanych zalecam sterylizację/kastrację… Unikniemy w ten sposób cierpienia fretek, a również nasz budżet nie zostanie nadszarpnięty, aż tak bardzo jak w przypadku kosztów związanych z leczeniem zwierzaka… Patrz dział ZDROWIE/STERYLIZACJA/KASTRACJA!!!…
Artykuł…
„Leczenie antyhomotoksyczne chorób układu rozrodczego u małych zwierząt”
autor: lek. wet. Anna KUCHARSKA
(…) Streszczenie
Opisano najczęściej spotykane w praktyce lekarskiej schorzenia układu rozrodczego małych zwierząt. Preparaty antyhomotoksyczne doskonale uzupełniają działanie leków konwencjonalnych, a niejednokrotnie dają najlepsze efekty terapeutyczne. (…)
(…) Wstęp
Choroby układu rozrodczego stanowią poważny problem w lecznictwie małych zwierząt. Wielu właścicieli pragnie uniknąć niepożądanego potomstwa swoich podopiecznych, ale nie wyraża zgody na sterylizację i wybiera antykoncepcję hormonalną. Stosowanie preparatów hormonalnych pociąga za sobą zwiększone ryzyko wystąpienia zaburzeń pracy układu rozrodczego, prowadzących do ropomacicza, zmian nowotworowych jajników i macicy, a także gruczołu mlekowego.
Zmiana w stylu życia mieszkańców dużych aglomeracji wiąże się ze zmianą sytuacji psa. Zamiast być stróżem i obrońcą, staje się członkiem rodziny otoczonym troskliwą opieką. Pociąga to za sobą zmiany w psiej psychice i doprowadza do zaburzeń w zachowaniu, np. coraz częściej spotykane są ciąże urojone u suk i wynikające z nich zmiany w gruczole mlekowym.
Zarówno zanieczyszczenie środowiska, jak i spożywanie karmy pochodzącej od zwierząt karmionych paszą z dodatkiem antybiotyków i hormonów mogą wpływać niekorzystnie na stan zdrowia, a szczególnie na regulację hormonalną u małych zwierząt, objawiającą się zmianami w cyklu rujowym.
Poniżej przedstawiłam podstawowe preparaty antyhomotoksyczne stosowane w terapii schorzeń układu rozrodczego i najczęściej spotykane choroby u samic i u samców.
Podstawowe leki
Hormeel ad us. vet. - stosowany w zaburzeniach cyklu rujowego, niepłodności, zapaleniu macicy, ciąży urojonej.
Lachesis compositum ad us. vet. – stosowany w profilaktyce i leczeniu zapalenia macicy i gruczołu mlekowego, oraz polecany w okresie okołoporodowym.
Mucosa compositum ad us. vet. - używana jako lek wspomagający przy schorzeniach błony śluzowej macicy i pochwy.
Ovarium compositum ad us. vet. – polecany w terapii zaburzeń funkcji jajników, zmian w błonie śluzowej macicy, ciąży urojonej oraz zmian psychicznych.
Traumeel ad us. vet. – szeroko stosowany lek o silnym działaniu przeciwzapalnym, przeciwobrzękowym.
Przykłady terapii
Ropne zapalenie napletka – iniekcje pod skórę co 4 dni kombinacji preparatów: Hormeel, Traumeel, Mucosa, Echinacea przez 3-4 tygodnie. Dodatkowo miejscowe stosowanie maści Traumeel S.
Zapalenie jąder – schorzenie o etiologii urazowej lub infekcyjnej. W przypadku wystąpienia objawów ogólnych, jak gorączka, silne osłabienie, rozległy obrzęk, podaję obok leków antyhomotoksycznych antybiotyk o szerokim spektrum działania. Bardzo dobre zastosowanie ma Traumeel w połączeniu preparatem Belladonna-Homaccord iniekcja pod skórę co 2-4 dni. W początkowym okresie, kiedy stwierdza się obrzęk jąder, można dodatkowo podawać Apis-Homaccord 3-4 razy dziennie po 5 kropli.
Zapalenie prostaty – przyczyną tego schorzenia jest najczęściej zakażenie bakteryjne drogą wstępującą. Obok antybiotykoterapii stosuję Traumeel z Belladonna-Homaccord i Echinacea compositum w iniekcji podskórnej co 2-4 dni.
Przerost prostaty - schorzenie o różnej etiologii, występuje częściej u psów starszych. Stosuję Sabal-Homaccord i Galium-Heel w iniekcji raz w tygodniu.
Młodzieńcze zapalenie pochwy – występuje przed pierwszą cieczką. Obserwuje się obfity kremowy wyciek z pochwy bez objawów ogólnych. Stosuję Ovarium compositum, Traumeel i Mucosa compositum 3-4 iniekcje co 4 dni.
Brak rui – bardzo dobre zastosowanie znalazło podawanie iniekcji: Hormeel 2 razy w tygodniu i Galium-Heel raz w tygodniu przez 2 miesiące.
Cicha ruja - głównym problemem w tym przypadku jest ustalenie terminu krycia ze względu na słabo wyrażone objawy zewnętrzne. W takich przypadkach stosowałam Ovarium compositum w iniekcji co 4 dni na 2 tygodnie przed spodziewaną rują. Leczenie uzupełniałam kroplami Gynäcoheel 2 razy dziennie po 5-8 kropli.
Prowadzenie ciąży – zastosowanie iniekcji leku Hormeel raz w tygodniu od momentu rozpoczęcia cieczki do krycia zwiększa skuteczność krycia i poprawia zdrowotność potomstwa. Podanie tego preparatu na 2 tygodnie przed porodem (iniekcje w odstępie tygodnia i jedna po rozpoczęciu akcji porodowej) zmniejsza ryzyko komplikacji w okresie okołoporodowym.
Okres poporodowy - w celu przyśpieszenia inwolucji macicy 2 dni po porodzie podaje się Lachesis compositum i Mucosa compositum co 2 dni trzykrotnie.
Ciąża urojona – stanowi poważny problem. W tym przypadku co 2 dni podajemy preparaty: Pulsatilla compositum lub Hormeel z Ovarium compositum.
Zapalenie gruczołu mlekowego – spowodowane zastojem pokarmu, infekcją bakteryjną lub toczącym się procesem nowotworowym. Obok leczenia konwencjonalnego stosuję Lachesis compositum, Hormeel, Belladonna-Homaccord i Traumeel w iniekcji co 2-4 dni.
Zwłóknienia i stwardnienia w gruczole mlekowym – o różnej etiologii. Dobre efekty daje stosowanie Galium-Heel i Lymphomyosot 1 x w tygodniu przez dwa miesiące.
Zmiany nowotworowe gruczołu mlekowego – toczący się proces ma często charakter złośliwy, więc z tego względu zaleca się mastektomię, a u suk i kotek w wieku poniżej 10 lat połączoną z ovariohisterektomią. W dwa tygodnie po operacji rozpoczynamy podawanie 1 raz w tygodniu iniekcji Carcinoma mammae Injeel a następnie Carcinoma mammae Injeel forte w celu zmniejszenia ryzyka przerzutów.
Pyometra - najczęściej powinno się przeprowadzić zabieg operacyjny. Jednak jeśli stan ogólny pacjentki jest przeciwwskazaniem do zabiegu lub właściciel nie wyraża zgody, stosuję obok długotrwałej antybiotykoterapii preparaty: Hormeel, Ovarium compositum i Lachesis compositum co 2-4 dni przez 4-6 tygodni.
Stosowane leki antyhomotoksyczne pozwalają poprawić stan ogólny pacjenta, przygotować do operacji a czasami nawet jej uniknąć. Są to niezastąpione preparaty w leczeniu zaburzeń cyklu rujowego, w położnictwie i neonatologii ze względu na brak działań ubocznych.1) (…)
…
słowniczek:
mastektomia – zabieg amputacji gruczołu mlekowego…
ovariohisterektomia – zabieg usunięcia macicy i jajników, czyli innym słowem sterylizacja…
pyometra – zespół zapalenie macicy – ropomacicze
…
by: Ana na podstawie konsultacji z lekarzem weterynarii panem P. Botko
fotto:
1) ciulaki.altra.pl
literatura i linki:
1) „FRETKI, WARUNKI ZDROWOTNE, HODOWLA, ROZPOZNANIE I LECZENIE CHORÓB” Maggie Lloyd, 1999
2) „BIOLOGY AND DISEASES OF THE FERRET” Fox JG., 1988
3) “FERRET FOR DUMMIES” K. Schilling
4) heel.pl
…
mam roczną fretkę, od 16.marca ma ruję, niby wszystko ok ale ma łupież. naczytałam się już na forach że to normalne i minie. czy powinnam z tym iść do weterynarza czy czekać?
Marta… piszesz o łupieżu, czy o rui?
Ruję potraktowałabym implantem, a łupież dodatkami witaminowymi do diety (żółtka, masło), najwyraźniej ma braki… ;-)