Napiszę krótko… każdy, kto wymyśli sobie rozmnażanie fretek i jakichkolwiek innych zwierząt, MUSI sobie zdawać sprawę z ODPOWIEDZIALNOŚCI, jaką bierze na siebie przy takim zamyśle!… I niech każdy pamięta, że nie tylko trzeba zadbać o samicę i młode, że należy je wykarmić i zapewnić im opiekę weterynaryjną oraz wykonać niezbędne zabiegi i szczepienia przed znalezieniem i wydaniem szczeniaków do nowych, dobrych domków… ale, że także musi zabezpieczyć się przed różnymi, nieprzewidzianymi ewentualnościami w trakcie ciąży samicy i po porodzie, jak ta omówiona poniżej…
…
Choroby gruczołu sutkowego…
Choroby gruczołu sutkowego u samic, a w szczególności procesy o charakterze mastitis, stanowią istotny problem nie tylko w odniesieniu do zdrowotności samicy, ale również ze względu na zdrowie i prawidłowy rozwój szczeniąt… Choroba matki objawia się zaburzeniami ze strony przewodu pokarmowego szczeniąt oraz spadkiem dobowych przyrostów ich masy ciała, w skrajnych przypadkach upadkiem całego miotu2)…
Mastitis…
Zapalenie sutka, stan zapalny gruczołu mlekowego (łac. mastitis) – jest to zakażenie o podłożu bakteryjnym gronkowcami (staphylococcus)3)4), paciorkowcami (streptococcus)5) lub e.coli (Escherichia coli)6), które często dotyka samice w okresie laktacji poporodowej (mastitis acuta) lub po ciąży urojonej (mastitis chronica)… Mastitis może przybierać postać ostrą (kliniczną), podostrą (podkliniczną) lub przewlekłą (chroniczną) o charakterze ropnym, zgorzelinowym1) lub nowotworowym2)… Choroba stanowi zagrożenie dla zdrowia i życia zarówno matki, jak i jej potomstwa!…
Zapalenie gruczołu sutkowego może obejmować jeden sutek (najczęściej), kilka lub jednostronnie całą listwę mleczną (rzadziej)… A do jego zakażenia dochodzi drogą wstępującą (gruczoł) rzadziej zstępującą (naczyniami), hematogenną, limfogenną lub przez uszkodzoną skórę (urazy spowodowane przez ostre pazury i zęby szczeniąt)… Czynniki wpływające:
- w okresie poporodowym mamy do czynienia z procesem inwolucji i oczyszczania się macicy z wód płodowych, tak więc zwiększona możliwość kontaktu tylnych sutków z tą wydzieliną może być czynnikiem predysponującym je do zakażeń
- obserwuje się również zakażenia mikroorganizmami S. hominis, co może wynikać z faktu, że zwierzęta jako towarzyszące człowiekowi są z nim w coraz bardziej ścisłym kontakcie
- czynniki immunosupresyjne obniżające odporność ogólną lub miejscową, takie jak np. stres lub leki
- czynniki chorobotwórcze
- inne czynniki, jak np. uszkodzenia mechanicznych barier ochronnych organizmu
- wirusy
- lub zapalenia o charakterze aseptycznym (brak odpowiedniej higieny i jałowości środowiska, pozbawionego drobnoustrojów chorobowych)
Rozpoznanie kliniczne…
Gruczoł sutkowy dotknięty zapaleniem ostrym jest dość łatwo rozpoznawalny przez lekarza weterynarii:
- gruczoł staje się gorący i bolesny, twardy oraz zaczerwieniony lub blady do niebieskiego (z. zgorzelinowe)
- u zwierzaka występuje gorączka, anoreksja, depresja
- torsje
- mleko może stać się szare, żółtawe, mętne, różowe, a nawet brązowe lub w postaci ropnej wydzieliny (z. ropne) lub śmierdzące (z. zgorzelinowe)
- pękające owrzodzenia, ropiejące przetoki, pęcherzyki gazu (z. zgorzelinowe)
- może nastąpić całkowite zniszczenie sutka na skutek procesów demarkacyjnych i postępującego rozpadu tkanek
Rozpoznanie podkliniczne…
W przypadku zakażenia podostrego (podklinicznego) rozpoznanie choroby jest utrudnione, gdyż brak oznak zewnętrznych, wymienionych powyżej… Pierwszymi oznakami choroby mogą być:
- upadki szczeniąt
- zespół słabego szczenięcia/syndrom toksycznego mleka (małe przyrosty wagowe)
Weterynarz, aby zdiagnozować chorobę musi wykonać dodatkowe badania mleka:
- bakteriologiczne
- cytologiczne
- pomiar stężenia chlorków
- pomiar wartości pH
- pomiar stężenia haptoglobiny Hp (badanie uzupełniające)
Leczenie…
- antybiotykoterapia o szerokim spektrum (później z antybiogramu)
- propolis (bezalkoholowy)
- ewakuacja wydzieliny z gruczołu mlekowego
- miejscowe okłady ocieplające/chłodzące
- odsadzenie młodych (przy zapaleniu zgorzelinowym i ropnym, obejmującym dużo sutków)
Szczeniaki…
Każda choroba sutków jest zagrożeniem życia dla samicy lub młodych i jest problematyczna dla hodowcy, który musi się nastawić na ewentualny odchów ręczny szczeniąt… Dokarmianie fretek nie jest łatwym zadaniem, aczkolwiek wykonalnym… W takim przypadku powinniśmy mieć przygotowane mleko zastępcze, jakościowo zbliżone do mleka matki… Dokarmianie lub karmienie powinno odbywać się co dwie godziny, aż do momentu gdy wagi maluchów ustabilizują się, a później wg wskazań odpowiednich dla ich wieku… Musimy mieć na to czas i dużo cierpliwości…
Z obserwacji wynika, iż w wyjątkowych przypadkach dobre rezultaty daje przyspieszenie podawania pokarmu stałego (mięso, żółtko, śmietana 36%), które można rozpocząć około 10-12 doby życia szczeniaków…
Tak w przypadku preparatów mlekozastępczych jak i pokarmu stałego powinniśmy zwrócić uwagę na to, że maluchy mają:
- słabszą przyswajalność
- małą zdolność do trawienia skrobi (grozi biegunkami i szybkim odwodnieniem)
- zaburzenia trawienne (zakłócenia przebiegu wzrostu)
- słabo funkcjonujący układ odpornościowy
Odmiany…
Inne choroby gruczołu sutkowego omawiamy poniżej…
Galactostasis…
Galaktostaza, jest to zaburzenie odpływu wydzieliny, które ma miejsce w przypadku:
- niedostatecznego opróżniania gruczołu z wydzieliny co doprowadza do zalegania mleka (np. strata miotu, mały miot)
- lub w wyniku złogów mineralnych w przewodach mlecznych
W konsekwencji następuje mechaniczne uszkodzenie pęcherzyków mlekowych co jest głównym czynnikiem sprzyjającym powstawaniu stanów zapalnych sutka…
Wstrzymanie mleka i gromadzenie dużej ilości w obrębie gruczołu… Jest związane z mastitis (prowadzi do niego lub jest jego konsekwencją)… W trakcie laktacji poporodowej, ale częściej przy ciąży urojonej… Może być związane z ektazją (ectasia - rozdęcie przewodów mlecznych, w wyniku którego dochodzi do powstawania guzków, gronek w obrębie gruczołu)… Częściej u suk zbyt dobrze żywionych… Rozpoznanie ektazji – badanie histopatologiczne…
Leczenie:
- opróżnianie gruczołu z mleka
- badanie kliniczne stwierdzające okres początkowy mastitis
- oksytocyna
- okłady
- środki moczopędne (furosemid, uromil)
- glikokortykosterydy (wysokie dawki hamują laktację, niskie mają działanie przeciwzapalnie, moczopędnie)
Galactorrhea…
Inaczej mlekotok - wypływ mleka z gruczołu, w przypadku:
- ciąży urojonej
- owariohisterektomii (sterylizacji) przeprowadzonej w nieodpowiednim czasie
Agalactia…
Charakteryzuje się brakiem produkcji mleka lub brakiem jego wydzielania i nie ma związku ze złym żywieniem…
Agalactia pierwotna jest rzadko spotykana – brak produkcji mleka w wyniku:
- nieprawidłowej budowy anatomicznej gruczołu sutkowego (listwa mleczna z 5-6 parami sutek, część piersiowa, brzuszna i pachwinowa; na każdym 8-20 ujść przewodów mlecznych)
- zaburzeń hormonalnych
Choroby nie leczy się, a rokowania są niekorzystne…
Agalactia wtórna (pozorna agalactia) – zaburzenia w oddawaniu mleka w wyniku:
- nerwowość
- zaburzeń hormonalnych
Występuje głównie u młodych suk, pierwiastek i suk nerwowych (wydzielana adrenalina blokuje receptory dla oksytocyny)…
Leczenie:
- propranolol – beta bloker
- środki uspokajające (acepromazyna i inne pochodne fenotiazyny – uspokojenie i pobudzenie laktacji – 0,1-0,5 mg per os acepromazyny)
- oksytocyna
Rokowania są raczej korzystne…
Fibroadenoma…
Patologiczny wzrost gruczołu sutkowego, hiperplazja, cała listwa mleczna jest powiększona (buły na brzuchu)… Występuje głownie w wyniku:
- wcześniejszych iniekcji progesteronu
- zaburzeń hormonalnych
Przypomina mastitis, może być nim powikłane… Zwykle u młodych zwierząt, niekastrowanych, ale mechanizm jest słabo poznany…
Leczenie:
- antybiotyki
- usunięcie nadmiaru hormonów przez sterylizację
- nadmiar mleka likwidujemy środkami hamującymi laktację (bromokryptyna)7)
Nowotwory gruczołu sutkowego…
Guzy nowotworowe gruczołu sutkowego należą do najczęstszych chorób nowotworowych… Wykazano, że guzy sutka występują częściej u starszych zwierząt, powyżej 8 roku życia, ale również zdarzają się u osobników młodych – np. blokowanych hormonalnie… Wykazano, że w patogenezie nowotworów gruczołu sutkowego istotną rolę odgrywają żeńskie hormony płciowe… Obecność receptorów dla estrogenów i progesteronu stwierdza się w 40-70% guzów nowotworowych izolowanych z listwy mlecznej u samic… W licznych publikacjach dotyczących chorób gruczołu sutkowego podawane są dane na temat związku między rozwojem procesu nowotworowego w obrębie tego narządu, a wiekiem zwierzęcia poddanego sterylizacji… Jeżeli sterylizacja zostanie przeprowadzona przed pierwszą lub drugą rujką, prawdopodobieństwo, że rozwiną się guzy drastycznie maleje8)…
Około 30-50 % nowotworów gruczołów mlekowych ma charakter łagodny – są to gruczolaki, brodawczaki i łagodne guzy mieszane (np. włokniakogruczolaki), zaś pozostałe (50-70 %): raki, gruczolakoraki i mięsaki – to formy o charakterze złośliwym…
Leczenie:
- zabieg chirurgiczny mający na celu usunięcie zmian nowotworowych z jak największym marginesem tkanki zdrowej lub też całej listwy mlecznej objętej procesem chorobowym
- wskazana jest równoczesna sterylizacja, aby zmniejszyć wpływ hormonalny na tkankę gruczołu9)
1) 2) 7)
…
opracowanie: Ana, Eva
…
literatura:
1) Michał Dzięcioł, Tadeusz Stefaniak, Jan Twardoń, Roland Kozdrowski, „Wybrane wskaźniki mleka i krwi suk ze zdrowym i chorym gruczołem sutkowym”, Medycyna Wet. 2006, 62(1)
2) Tomasz Seweryn, Zdzisław Boryczko, „Bakteryjne zapalenia gruczołu sutkowego…”, Życie Weterynaryjne 2009, 84(2)
3) http://pl.wikipedia.org/wiki/Gronkowce
4) http://pl.wikipedia.org/wiki/Gronkowiec_z%C5%82ocisty
5) http://pl.wikipedia.org/wiki/Paciorkowce
6) http://pl.wikipedia.org/wiki/E.coli
7) http://notatki.e-klasa.info/2008/09/26/mastitis-u-klaczy-suk-i-kotek/
8) http://www.woju.webd.pl/podstrona/kastracja.htm
9) http://www.przychodniaweterynaryjna.com/cgi-bin/moin.cgi/guzynowotworowe
…