Okresowe badania krwi u fretki pozwalają na szybką diagnozę oraz reakcję i podjęcie odpowiedniego leczenia w przypadku jakichkolwiek zmian chorobowych… U fretek powyżej 3 roku życia powinniśmy robić takie badania przynajmniej raz w roku, u młodszych badanie krwi jest wskazane w przypadkach zachorowań…

Metody pobierania krwi…

Niestety, nie jest proste pobranie krwi od wiercących się i protestujących fretek… Można spróbować przytrzymać fretkę i odwracać jej uwagę smakołykami, takimi jak różne pasty witaminowe, niestety w wielu przypadkach to nie skutkuje i niezbędna jest sedacja lub znieczulenie ogólne (”głupi jaś”)… Leki sedacyjne powinny być starannie dobrane, aby nie wpływały na wyniki hematologiczne… Krew można pobrać z różnych miejsc: przednia łapka, tylna łapka, ogon, szyja (żyły obwodowe, żyły ogonowe, żyła jarzmowa - tylko u łagodnych zwierząt)… Przed pobraniem golony jest obszar w miejscu, z którego będzie pobrana krew…

Do badań hematologicznych, serologicznych lub biochemicznych próbki można pobierać na antykoagulanty… U fretek występuje wysokie PCV i wolny opad, dlatego też przy odwirowywaniu krwi fretek, w celu uzyskania surowicy lub osocza, albo pomiarów PCV krew należy wirować 20% dłużej i trzy razy należy zbierać próbki osocza…

Poniżej parametry krwi w rozbiciu na fretki o umaszczeniu standardowym oraz na albinosy…

Wartości Hematologiczne - Standardowe Umaszczenia

[Symbol] Składnik krwi	j.m.	Samiec	Samica	Uśrednione	Średnia
OBJĘTOŚĆ KRWI (5-7% wagi ciała)	ml	…..60,0-80,0	…..40,0-60,0	………………-	………….-
[RBC Ery E] ERYTROCYTY	x106/mm3	9,7-13,2	9,7-13,2	7,0-11,0	9,0
[HCT Ht PCV] HEMATOKRYT	%	36,0-50,0	47,0-51,0	38,0-55,0	45,4
[HGB Hb] STĘŻENIE HEMOGLOBINY	g/dl	12,0-16,3	15,2-17,4	12,0-18,0	16,5
[MCV]	um3	-	-	46,0-65,0	51,0
[RDW]	%	-	-	14,0-17,0	-
[MCH]	pg	-	-	15,5-19,0	17,7
[MCHC]	%	-	-	29,0-36,0	33,0
[WBC L Leu] LEUKOCYTY	x103/mm3	5,6-10,8	2,5-8,6	2,8-8,0	5,2
[PMN]	%	-	-	42,0-65,0	49,0
RETIKULOCYTY	%	-	-	-	-
[NEUT] NUTROFILE	%	24,0-78,0	12,0-41,0	39,0-85,0	59,0
[EOS] EOZYNOFILE	%	0,0-7,0	1,0-9,0	1,0-8,0	2,8
[BASO] BAZOFILE	%	0,0-2,7	0,0-2,9	-	0,4
[LYMPH] LIMFOCYTY	%	28,0-69,0	25,0-95,0	11,0-55,0	35,0
[MONO] MONOCYTY	%	3,4-8,2	1,7-6,3	0,7-4,4	2,6
[PLT] TROMBOCYTY	x103/mm3	-	-	350,0-600,0	400,0
[TT] CZAS [PRO]TROMBINOWY	s	-	-	14,4-16,5	-

Wartości Hematologiczne - Albinosy

[Symbol] Składnik krwi	j.m.	Samiec	Samica	Uśrednione	Średnia
OBJĘTOŚĆ KRWI (5-7% wagi ciała)	ml	…..60,0-80,0	…..40,0-60,0	………………-	…………-
[RBC Ery E] ERYTROCYTY	x106/mm3	7,3-12,2	6,7-9,8	7,0-11,0	9,0
[HCT Ht PCV] HEMATOKRYT	%	44,0-61,0	42,0-55,0	38,0-55,0	45,4
[HGB Hb] STĘŻENIE HEMOGLOBINY	g/dl	16,3-18,2	14,8-17,4	12,0-18,0	16,5
[MCV]	um3	-	-	46,0-65,0	51,0
[RDW]	%	-	-	14,0-17,0	-
[MCH]	pg	-	-	15,5-19,0	17,7
[MCHC]	%	-	-	29,0-36,0	33,0
[WBC L Leu] LEUKOCYTY	x103/mm3	4,4-19,1	4,0-18,2	2,8-8,0	5,2
[PMN]	%	-	-	42,0-65,0	49,0
RETIKULOCYTY	%	1,0-12,0	2,0-14,0	-	-
[NEUT] NEUTROFILE	%	11,0-82,0	43,0-84,0	39,0-85,0	59,0
[EOS] EOZYNOFILE	%	0,0-7,0	0,0-5,0	1,0-8,0	2,8
[BASO] BAZOFILE	%	0,0-2,0	0,0-1,0	-	0,4
[LYMPH] LIMFOCYTY	%	12,0-54,0	12,0-50,0	11,0-55,0	35,0
[MONO] MONOCYTY	%	0,0-9,0	2,0-8,0	0,7-4,4	2,6
[PLT] TROMBOCYTY	x103/mm3	297,0-730,0	310,0-910,0	350,0-600,0	400,0
[PT TT] CZAS [PRO]TROMBINOWY	s	-	-	14,4-16,5	-

Wartości Biochemiczne…

Wysoka wartość hematokrytu oznacza, że próbki do badań biochemicznych muszą być relatywnie duże. Należy pobrać trzy razy większą objętość krwi od potrzebnej ilości osocza lub surowicy.

[Symbol] Składnik krwi	j.m.	Standard	Albinos	Uśrednione	Średnia
[ALT ALAT GPT]	U/I IU/L	….82,0-289,0	………….…..-	13(78)-176,0	…..………95,0
[AST AspAT GOT]	U/I IU/L	57,0-248,0	28,0-120,0	23,0-99,0	61,0
[TP] BIAŁKO CAŁKOWITE	g/dl	5,3-7,2	5,1-7,4	4,4(5,2)-7,3	5,8
BILIRUBINA CAŁKOWITA	mg/dl	0,0-0,1	<1,0	0,1-0,5(0,9)	0,2
[Cl-] CHLORKI	mmol/L	-	-	105,0-127,0	116,0
[HDL LDL] CHOLESTEROL	mg/dl	119,0-209,0	64,0-296,0	76,0-272,0	174,0
[LD LDH] DEHYDROGENAZA	U/I	-	-	101,0-498,0	274,0
[CO2] DWUTLENEK WĘGLA	-	-	-	14,0-30,0	22,0
[A/G] STOSUNEK ALBUMIN/GLOBULIN	g/dl	-	-	1,0-2,3	1,3
[ALP Falk FAL AP]	U/L	30,0-120,0	9,0-84,0	15,0-75,0	37,0
[P++] FOSFOR	mg/dl	5,6-8,7	4,0-9,1	3,7-7,4	5,5
[ALB] ALBUMINY	g/dl	3,3-4,1	2,6-3,8	2,5-4,1	3,3
GLOBULINY	g/dl	-	2,5-4,8	1,8-2,9(3,1)	2,2
FRUKTOZOAMINA	umol/l	-	-	-	-
[SHBG] GLUKOZA	mg/dl	62,5-134,0	94,0-207,0	65,0-164,0	110,0
[GGT γ-GT] γ-GLUTAMYLOTRANSFERAZA	U/l	-	-	1,0-13,0	4,8
[HbA] HEMOGLOBINA GLIKOWANA	%	-	-	-	-
[CK] KINAZA KREATYNOWA	U/l	-	-	-	-
KREATYNINA	mg/dl	0,2-0,6	0,4-0,9	0,1(0,4)-0,9	0,5

[BUN]/KREATYNINA	mg/dl	12,0-43,0	10,0-45,0	10,0-45,0	21,0
[Urea] MOCZNIK	-	………………….-	…………..…..-	…….….1,4-3,3	.……………2,2
[BUN] AZOT MOCZNIKOWY	mg/dl	-	-	8,0-37,0	21,0
KWASY ŻÓŁCIOWE	umol/l	-	-	-	-
LIPAZA	U/l	-	-	-	-
[Mg++] MAGNEZ	mg/dl	-	-	-	-
[Zn] CYNK	ug/dl	-	-	-	-
[Cu] MIEDŹ	ug/dl	-	-	-	-
[Se] SELEN	ug/dl	-	-	-	-
[TIBC Fe++] ŻELAZO	-	-	-	-	-
[K+] POTAS	mmol/l	4,3-5,3	4,5-7,7	3,2-5,8	4,5
[Na+] SÓD	mmol/l	146,0-160,0	137,0-162,0	143,0-163,0	153,0
[Ca++] WAPŃ	mg/dl	8,6-10,5	8,0-11,8	7,5-10,1	8,8
[HCO3-] WODOROWĘGLANY .	-	-	-	-	-
[pH] ODCZYN KRWI	pH	-	-	-	-
[TG] TRIGLICERYDY	mg/dl	-	-	31,0-101,0	98,0

…

* podane wartości referencyjne są w większości uśrednione i mogą występować różnice osobnicze
(*) wielkości średnie
[*] wielkości krańcowe
(-) brak danych
¹⁾ psy
²⁾ koty

Opisy…

W uproszczeniu można napisać, że składnikami osocza są:

• enzymy (np. ALAT, ASPAT)
• hormony (np. T3, T4, TSH)
• białka (np. albuminy, immunoglobuliny)
• elektrolity (np. Na, K)
• pierwiastki śladowe (np. Cu, Mb)
• i inne

Przy koniecznych badaniach możemy skupić się na pobraniu próbki krwi i wykonaniu już konkretnego badania, ukierunkowanego na schorzenie pasujące do objawów chorobowych…

1. profil kontrolny (ogólny) - sód, potas, chlorki, mocznik, kreatynina, bilirubina, AST, ALT, fosfataza alkaliczna, gamma-glutamylotransferaza GGT, albumina, białko całkowite, wapń, fosfor, kwas moczowy;
2. profil nerkowy - sód, potas, mocznik, kreatynina;
3. profil wątrobowy - transaminazy (alaninowa i asparaginianowa), gamma-glutamylotransferaza (GGT), fosfataza alkaliczna, bilirubina, albumina;
4. profil kostny - białko całkowite, albumina, wapń, fosfor, fosfataza alkaliczna;
5. profil sercowy - transaminazy (asparaginianowa i alaninowa), kinaza kreatynowa, dehydrogenaza mleczanowa, potas;
6. profil lipidowy - cholesterol, triglicerydy, cholesterol HDL (dobry), LDL (zły)
7. profil tarczycowy - TSH w T4.

…

Badanie hematologiczne…

[RBC Ery E] KRWINKI CZERWONE | ERYTROCYTY

Wzrost liczby krwinek czerwonych [erytrocytoza (czerwienica)]:

• nowotworowy rozrost krwinek czerwonych
• odwodnienie
• długotrwałe niedotlenienie
• niektóre choroby nowotworowe
• torbielowatość nerek
• wodonercze
• leczenie kortykosteroidami
• niewydolność serca i płuc
• nadprodukcja hormonu pobudzającego wytwarzanie krwinek czerwonych we krwi [erytropoetyny]

 Spadek liczby krwinek czerwonych [erytropenia]:

• niedokrwistość pokrwotoczna (ostra i przewlekła)
• niedokrwistość aplastyczna
• niedokrwistość hemolityczna
• niedokrwistość z niedoborów
• przewodnienie
• późny okres ciąży
• pasożyty krwi
• choroby nerek
• zaburzenia endokrynologiczne (hipopituitaryzm, hipotyreoidyzm, hipoadrenokortycyzm, hiperestrogenizm)
• lipemia
• niedobór witaminy B12, żelaza lub kwasu foliowego
• choroba aleucka
• zatrucie cynkiem

[HCT Ht PCV] HEMATOKRYT

Wzrost:

• nadkrwistości pierwotne i wtórne, np. czerwienica
• odwodnienie (moczówka prosta, wymioty, biegunka, pocenie)
• utrata objętości osocza (choroba oparzeniowa, zapalenie otrzewnej)

Zmniejszenie:

• zwiększenie objętości krwi krążącej (ciąża, nerczyce, hiperproteinemie)
• niedokrwistość, np. białaczka
• przewodnienie
• lipemia
• młode zwierzęta

[TP] BIAŁKO CAŁKOWITE (w surowicy)

Podwyższone i podwyższone PCV:

• odwodnienie

W normie i  podwyższone PCV:

• skurcz śledziony
• nadkrwistość pierwotna lub wtórna
• odwodnienie maskowane hipoproteinemią

Obniżone i podwyższone PCV:

• skurcz śledziony i hipoproteinemia

Podwyższone i PCV w normie:

• niedokrwistość maskowana odwodnieniem
• wzrost stężenia globulin (zapalenie

Obniżone i PCV w normie:

• znaczna utrata białek (nerki, przewód pokarmowy)
• obniżona produkcja białek (choroby wątroby)

Podwyższone i obniżone PCV:

• znaczna niedokrwistość plus odwodnienie

W normie i obniżone PCV:

• szczenięta (fizjologicznie)
• ciąża (rzadko)
• zwiększony rozpad krwinek
• przewlekła utrata krwi (niedobór żelaza)

Obniżone i obniżone PCV:

• przewodnienie
• krwotok zewnętrzny

[HGB Hb] STĘŻENIE HEMOGLOBINY

Zwiększenie:

• nadkrwistości pierwotne i wtórne
• odwodnienie

Zmniejszenie:

• niedokrwistość
• przewodnienie

[MCV] ŚREDNIA OBJĘTOŚĆ KRWINKI CZERWONEJ

Podwyższone:

• niedokrwistość (szczyt retikulocytozy około 10  dnia)
• niedokrwistość megaloblastyczna (niedobór witaminy B12 lub/i kwasu foliowego)
• zbyt długo przechowywana krew (obrzęk komórek)
• autoaglutynacja erytrocytów (autoimmunologiczna niedokrwistość hemolityczna)
• dziedziczna stomatocytoza
• przewodnienie hipotoniczne
• niedoczynność tarczycy
• noworodki

Obniżone:

• niedokrwistości mikrocytowe (niedobór żelaza)
• niedokrwistości, którym może towarzyszyć mikrocytoza (choroby przewlekłe)
• odwodnienie hipertoniczne
• nadmiar EDTA w próbce krwi powodujący obkurczenie krwinek

[RDW] ROZKŁAD OBJĘTOŚCI KRWINEK CZERWONYCH

Wzrost przy MCV w normie:

• niedokrwistości syderoponiczne
• niedobór żelaza
• utrata krwi
• po leczeniu witaminą B12 lub/i kwasem foliowym

[MCH] ŚREDNIA MASA HEMOGLOBINY W KRWINCE CZERWONEJ

Podwyższenie:

• hemoliza wewnątrznaczyniowa
• niedokrwistości nadbarwliwe, hiperchromiczne, np. niedokrwistości z niedoboru witaminy B12 i kwasu foliowego

Obniżenie:

• niedokrwistości niedobarwliwe z niedoboru żelaza
• choroby nowotworowe

* wskaźnik - fałszywie podwyższa wyniki

[MCHC] ŚREDNIE STĘŻENIE HEMOGLOBINY W KRWINCE CZERWONEJ

Podwyższenie:

• hemoliza wewnątrznaczyniowa
• odwodnienie

Obniżenie:

• niedokrwistości niedobarwliwe z niedoboru żelaza
• przewodnienie
• zatrucie ołowiem
• retikulocytoza
• lipemia
• hiperbilirubinemia

[OB ESR] OPAD KRWINEK CZERWONYCH | ERYTROGRAM

Przyspieszenie:

• ostre procesy zapalne, zwłaszcza o ropnym charakterze
• niedokrwistości
• procesy nowotworowe
• rekonwalescencja po chorobach zakaźnych
• leki: morfina, dekstran, wit. A
• ciąża, dieta wysokobiałkowa, przemęczenie (fizjologicznie)

Zwolnienie:

• stany powodujące odwodnienie, prowadzące do zagęszczenia krwi (biegunka, wymioty, obfite poty, mięśniochwat)

[MGG] JAKOŚCIOWA OCENA KRWINEK CZERWONYCH

Izocytoza - prawidłowa wielkość krwinek

Makrocytoza - ilościowa przewaga krwinek dużych:

• niedojrzałe krwinki czerwone - retikulocyty (erytropoeza)
• stomatocytoza
• autoimmunologiczna niedokrwistość hemolityczna
• zbyt długie przechowywanie krwi

Mikrocytoza - ilościowa przewaga krwinek małych:

• niedokrwistości na tle immunologicznym
• niedobór/utrata żelaza
• zespolenie oboczne wrotno-główne
• nadmiar EDTA w próbce krwi

Anizocytoza - krwinki różnej wielkości (wyrażana przez RDW):

•  niedokrwistości syderopeniczne

Poikilocytoza - krwinki o różnym kształcie:

• kłębuszkowe zapalenie nerek, mocznica, chłoniaki, odwodnienie, po chemioterapii (echinocyty)
• choroby wątroby i nerek (akantocyty)
• niedokrwistość z niedoboru żelaza, choroby wątroby, żółtaczka mechaniczna, erytropoeza (kodocyty)
• mikroaglopatie, niedokrwistość z niedoboru żelaza, po doksorubicynie (keratocyty)
• tlenowe uszkodzenie błony komórkowej (ekscentrocyty)
• włókniak w świetle naczyń - oparzenia, mikroangiopatie, zespół rozsianego krzepnięcia wewnątrz naczyniowego; przy niewydolności lub usunięciu śledziony, wewnątrznaczyniowa hemoliza - niedokrwistość immunohemolityczna (schizocyty)
• fizjologicznie, niedokrwistości megaloblastyczne (owalocyty)

Ortochromazja - prawidłowe, różowożółte zabarwienie krwinek

Oligochromazja - niedobarwliwość krwinek:

• zmniejszenie stężenia hemoglobiny w wyniku niedoboru żelaza (anulocyty)
• leptocyty

Polichromazja - różnobarwność krwinek:

• odnowa układu czerwonokrwinkowego
• ostra niedokrwistość pokrwotoczna
• niedokrwistości hemolityczne
• zaburzenia syntezy hemoglobiny

Erytroblastoza - występowanie w rozmazie jądrzastych krwinek:

• niedokrwistość regeneratywna (z retikulocytami)
• uszkodzenie bariery szpik-krew
• usunięcie śledziony
• białaczki
• odpowiedź na erytropoetynę (brak retikulocytów)

Ciałka Howella-Joll’ego:

• ciężka niedokrwistość
• żółtaczka hemolityczna
• po usunięciu śledzony

Pierścienie Cabota:

• niedokrwistości
• białaczki
• zatrucie ołowiem

Ciałka Heinza:

• zatrucia jako następstwo uszkodzeń tlenowych
• po cebuli, czosnku, pestycydach, naftalinie, miedzi, cynku, paracetamolu, aspirynie, benzokainie, błękicie metylenowym, witaminie K₃

[WBC L Leu] KRWINKI BIAŁE | LEUKOCYTY

Zwiększenie [leukocytoza]:

• stany zapalne wywołane zakażeniem bakteryjnym lub uszkodzeniami tkanek
• wynik działania egzo lub endogennej adrenaliny i glikokortykosteroidów
• infekcje wirusowe, np. wścieklizna
• niektóre choroby niezakaźne, np. mocznica, cukrzyca
• choroby nowotworowe
• białaczki
• niedokrwistość pokrwotoczna i hemolityczna
• leukocytoza fizjologiczna, gdy badanie jest przeprowadzone po wysiłku i nakarmieniu lub ostatnim okresie ciąży i bezpośrednio po porodzie (wskazane badanie na czczo i po odpoczynku)
• stres
• wysoka temperatura otoczenia
• zatrucia

Zmniejszenie [leukopenia]:

• schorzenia narządów krwiotwórczych, np. nowotwory, aleukemiczna białaczka w okresie remisji, niedokrwistość aplastyczna
• choroby zakaźne, np. przewlekła postać gruźlicy i nosacznicy
• wyniszczenie, okres rekonwalescencji
• wstrząs anafilaktyczny
• zatrucia lekami (sulfonamidami, antybiotykami, środkami przeciwbólowymi, np. fenacetyną,  antypiryną, aminopiryną, dolantyną, środkami przeciwdrgawkowymi, np. mezantoiną, barbituranami, chloropromazyną) lub zatrucia związkami chemicznymi (DDT, związkami rtęci i ołowiu)
• promieniowanie jonizujące

[PMN] LEUKOCYTY RÓŻNOPOSTACIOWOJĄDROWE

…

RETIKULOCYTY

Ocena aktywności erytropoetycznej szpiku.

[NEUT] NEUTROFILE | GRANULOCYTY OBOJĘTNOCHŁONNE PAŁECZKOWATE I SEGMENTOWANE

Zwiększenie [neutrofilia]:

• zwierzęta nowo narodzone
• okres okołoporodowy
• ostre i przewlekłe stany zapalne
• stres
• znaczny wysiłek
• po krwotokach
• zatrucia związkami ołowiu, rtęci, arsenu
• zatrucia lekami, np. naparstnicą
• choroby przemiany materii powodujące kwasicę
• niektóre choroby nowotworowe
• leczenie glikokortykosteroidami

Zmniejszenie [neutropenia]:

• zakażenia wirusowe (grypa), grzybicze, bakteryjnych (gruźlica, dur, bruceloza), pierwotniakowe (malaria)
• agranulocytoza
• toksyczne uszkodzenie szpiku kostnego
• leczenie cystostatykami

Uwaga:

• zwiększenie liczby młodych postaci granulocytów obojętnochłonnych pałeczkowatych może mieć charakter regeneratywny jeżeli równocześnie występuje neutrofilia lub degeneratywny, gdy brak jest neutrofilii lub gdy pojawia się neutropenia i wówczas liczba postaci młodocianych neutrofilów może być nawet większa niż dojrzałych
• zwiększony odsetek granulocytów segmentowanych w połączeniu z neutrofilią i wynikającą z niej leukocytozą jest objawem prognostycznie korzystnym, ponieważ świadczy o sprawności szpiku kostnego, natomiast połączone z neutropenią może wskazywać na niewydolność szpiku

[EOS] EOZYNOFILE | GRANULOCYTY KWASOCHŁONNE

Zwiększenie [eozynofilia]:

• choroby pasożytnicze (motylica, włośnica, bąblowica), niekiedy pasożyty jelitowe
• stany nadwrażliwości wczesnej
• niewydolność kory nadnerczy
• nowotwory błon surowiczych, jajników i kości
• urazowe zapalenie czepca i osierdzia
• splenektomia
• eozynofilowe zapalenie mięśni
• eozynofilowe zapalenie jelita cienkiego i okrężnicy
• eozynofilowe zapalenie płuc
• czasem leczenie penicyliną, barbituranami, salicylanem sodu, związkami arsenu, fosforu, a także kamforą i antybiotykami
• okres rekonwalescencji po zakażeniach
•  u niektórych samic podczas rui
• choroby alergiczne, zakaźne i hematologiczne
• astma oskrzelowa, a także katar sienny
• łuszczyca

Zmniejszenie [eozynopenia]:

• hiperadrenokortycyzm
• stres
• leczenie glikokortykosteroidami
• zakażenia
• dur brzuszny
• czerwonka
• posocznica
• urazy i oparzenia
• wysiłek fizyczny
• działanie hormonów nadnerczowych

[BASO] BAZOFILE | GRANULOCYTY ZASADOCHŁONNE

Zwiększenie [bazofilia]:

• przewlekłe niedokrwistości hemolityczne
• przewlekła białaczka szpikowa
• przewlekłe stany zapalne przewodu pokarmowego
• wrzodziejące zapalenia jelit
• niedoczynności tarczycy
• choroba Hodkina
• choroby z reakcjami nadwrażliwości o charakterze ustępującym
• stany wyczerpania i głodu
• stany alergiczne

Zmniejszenie:

• ostre infekcje
• ostra gorączka reumatyczna
• nadczynność tarczycy
• ostre zapalenie płuc
• stres

[LYMPH] LIMFOCYTY

Zwiększenie [limfocytoza]:

• białaczka limfatyczna
• nadczynność tarczycy i nadczynność kory nadnerczy
• krztusiec, chłoniak, szpiczak mnogi, gruźlica i choroby immunologiczne
• niektóre choroby przewlekłe (nosacznica, gruźlica)
• szczepienia przeciw brucelozie

Zmniejszenie [limfopenia]:

• zaawansowana choroba nowotworowa
• niewydolność nerek i krążenia
• zapalenie wątroby
• nosówka
• wzrost stężenia glikokortykosteroidów
• ciężkie zakażenia wirusowe

[MONO] MONOCYTY

Zwiększenie [monocytoza]:

• choroby zakaźne (różyca, bruceloza, gruźlica, dur, mononukleoza, kiła)
• pierwotniaki
• urazy chirurgiczne
• kolagenozy
• nowotwory
• choroba Crohna
• początkowy okres urazowego zapalenia osierdzia
• schorzenia pasożytnicze krwi
• białaczka monocytarna
• we wzroście stężenia glikokortykosteroidów z równoczesną limfopenią
• fizjologicznie (pierwsze 10 dni po porodzie)

Zmniejszenie:

• infekcje
• stosowanie glikosterydów

[PLT] PŁYTKI KRWI | TROMBOCYTY

Zwiększenie [trombocytoza]:

• choroby nowotworowe
• schorzenia na tle zaburzeń przemiany materii
• po krwotokach i w stanach niedoboru żelaza
• przewlekłe stany zapalne
• wysiłek fizyczny
• po usunięciu śledziony
• ciąża

Zmniejszenie [trombocytopenia]:

• zakażenia wirusowe, w których dochodzi do uszkodzenia śródbłonka naczyniowego (zakaźne zapalenie wątroby)
• uszkodzenia szpiku kostnego
• o tle autoimmunologicznym samoistnym lub towarzysząca innym chorobom autoagresywnym
• w leczeniu lekami zawierającymi trimetroprim i sulfonamidy
•  użycie złego antykoagulantu przy pobraniu krwi
• niedobory witaminy B12 lub kwasu foliowego
• infekcje
• nowotwory

CZAS KRZEPNIĘCIA

Wydłużenie czasu:

• skazy krwotoczne
• niektóre choroby zakaźne, np. nosówka
• wąglik
• zaawansowana gruźlica
• niedokrwistości
• choroby wątroby
• zatrucie dikumarolem

Skrócenie czasu:

•  nieżyt jelit, schorzenia z objawami zaparcia
• zapalenie nerek
• mięśniochwat porażenny
• przewlekły nieżyt dróg oddechowych
• podanie preparatów wapnia oraz witaminy C i K
• przetoczenie krwi lub osocza
• rozsiane krzepnięcie wewnątrznaczyniowe

[ACT] CZAS AKTYWOWANEGO KRZEPNIĘCIA

• przy kontroli leczenia heparyną [90-130s]

[PTT] CZAS KEFALINOWY

• 18-30s

[APTT] CZAS KAOLINOWO-KEFALINOWY

• 11-15s

[PT] WSKAŹNIK PROTROMBINOWY

• 7-12s

[TT] CZAS [PRO]TROMBINOWY

• 14,5-16,5s

STĘŻENIE FIBRYNOGENU

Podwyższone:

• choroby nerek (zespół nerczycowy, zapalenie kłębuszków)
• reakcje ostrej fazy (zapalenie, choroby zakaźne, duże urazy i operacje chirurgiczne)
• kolagenozy
• choroby nowotworowe

Obniżene:

• choroby wątroby (ostre zapalenie, marskość, martwica)
• zespół rozsianego krzepnięcia wewnątrznaczyniowego
• skazy fibrynolityczne pokrwotoczne, pourazowe (dysfibrynogemia w przebiegu trombofilii, koagulopatia ze zużycia, hiperfibrynoliza)

[FDPs] STĘŻENIE PRODUKTÓW DEGRADACJI FIBRYNOGENU

• plazmina (rozsiane krzepnięcie wewnątrznaczyniowe i krwotoki wewnętrzne, marskość wątroby, choroby nowotworowe)
• do 10g/ml

Badanie biochemiczne krwi…

[ALT ALAT GPT] AMINOTRANSFERAZA (TRANSAMINAZA) ALANINOWA

Wzrost aktywności:

• nowotwory wątroby
• zapalenie trzustki
• hemoliza in vitro i in vivo
• cholestazy wątrobowe
• marskość wątroby (z jednoczesnym podwyższeniem AST)
• leczenie dużymi dawkami salicylanów
• wirusowe zapalenie wątroby
• toksyczne uszkodzenie wątroby
• niewydolność krążenia

[AST AspAT GOT] AMINOTRANSFERAZA (TRANSAMINAZA) ASPARAGINIANOWA

Wzrost:

• marskość wątroby
• zapalenie trzustki
• hemoliza in vitro i in vivo
• zapalenie mięśni szkieletowych
• przewlekłe zapalenie wątroby
• zabiegi chirurgiczne
• pasożyty
• niedobór selenu i witaminy E
• zawał mięśnia sercowego
• wirusowe zapalenie wątroby
• toksyczne uszkodzenie wątroby
• nowotwory
• intensywny wysiłek

AMONIAK

Podwyższenie stężenia [hiperamonemia]:

• uszkodzenie wątroby
• dieta wysokobiałkowa
• krwotoki żołądkowo-jelitowe

[AMY] AMYLAZA

Wzrost:

• ostre zapalenie trzustki
• niedrożność jelit
• kwasica ketonowa w kwasicy
• niewydolność nerek
• hiperadrenokortycyzm
• niedrożność gruczołów ślinowych

Spadek:

• martwica trzustki
• rozległe oparzenia
• zatrucia metalami ciężkimi
• hemoliza

[TP] BIAŁKO CAŁKOWITE

Podwyższone [hiperproteinemia]:

• odwodnienie
• choroby nowotworowe (lymphosarcoma, plazmocytoma)
• przewlekłe stany zapalne
• nadczynność białkotwórcza wątroby
• wysiłek
• wiek
• ucisk naczyń podczas pobierania krwi

Obniżone [hipoproteinemia]:

• upośledzone wchłanianie w jelitach
• niedobory żywieniowe białka
• rozległe rany i oparzenia
• atrofia i zwłóknienie wątroby
• przewlekłe krwawienia
• nadczynność tarczycy
• zapalenie otrzewnej
• choroby nerek przebiegające z białkomoczem
• przewodnienie
• gorączka (stany powodujące rozpad białka)
• ciąż, laktacja (wzmożone zapotrzebowanie na białko)

BILIRUBINA CAŁKOWITA

Podwyższenie:

• żółtaczka hemolityczna (wzmożony rozpad krwinek czerwonych)
• żółtaczka mechaniczna (utrudniony odpływ żółci z wątroby)
• żółtaczka miąższowa (uszkodzenie komórek wątroby powodujące upośledzenie ich czynności wydalniczej)
• hemoliza
• ostre zapalenie, marskość wątroby
• choroby dziedziczne

[Cl-] CHLORKI

Podwyższenie [hiperchloremia]:

• odwodnienie
• kwasica kanalikowa
• zasadowica oddechowa
• dieta lub terapia bogata w sól
• hiperadrenokortycyzm

Obniżenie [hipochloremia]:

• utrata drogą nerek i przez skórę
• wymioty
• kwasica oddechowa
• hiperadrenokortycyzm

[HDL LDL] CHOLESTEROL

Podwyższenie [hipercholesterolemia]:

• nerczyce
• żółtaczka zastoinowa
• cukrzyca
• niedoczynność tarczycy
• dieta zbyt bogata w tłuszcze

Obniżenie [hipocholesterolemia]:

• niewydolność trzustki
• choroby wątroby (marskość, martwica, toksyczne uszkodzenie)
• nadczynność tarczycy
• niedokrwistości

[LD LDH] DEHYDROGENAZA MLECZANOWA

Wzrost:

• choroby wątroby
• niedokrwistość hemolityczna
• białaczka
• choroby mięśni szkieletowych
• zapalenie płuc
• zawał mięśnia sercowego
• długotrwały stres
• hemoliza

[CO2] DWUTLENEK WĘGLA

Podwyższenie:

•  zasadowica metaboliczna
• hipokalemia
• kwasica oddechowa

Obniżenie:

• kwasica metaboliczna
• zasadowica oddechowa
• odwodnienie

[A/G] Stosunek Albumin do Globulin

Wzrost współczynnika:

• brak przeciwciał
• chłoniak
• białaczka

Spadek współczynnika:

• przewlekłe infekcje
• choroby nerek lub/i wątroby

[ACP] FOSFATAZA KWAŚNA

Wzrost:

• rak prostaty
• nowotwory złośliwe kości
• hemoliza in vitro i in vivo
• zniszczone płytki krwi
• pierwotna nadczynność przytarczyc

[ALP Falk FAL AP] FOSFATAZA ZASADOWA | ALKALICZNA

Wzrost:

• żółtaczka zastoinowa
• wirusowe i toksyczne zapalenie wątroby
• marskość wątroby
• białaczka szpikowa
• nowotwory kości
• osteomalacja
• krzywica
• po leczeniu glikokortykosteroidami
• hiperadrenokortycyzm
• czas ciąży
• czas wzrostu kośćca
• niedobór witaminy D3

Obniżenie stężenia:

• z wiekiem

[P++] FOSFOR

Podwyższenie [hiperfosfatemia]:

• znaczny rozpad komórek (świeże złamania kości, chemioterapia, hemoliza, rozpad mięśni)
• hiperwitaminoza D (zatrucia)
• wtórna nadczynność przytarczyc pochodzenia nerkowego i przewlekła niewydolność nerek
• nadczynność tarczycy
• mocznica
• niedoczynność przytarczyc
• młode zwierzęta
• nadmiar fosforu w diecie
• hemoliza

Obniżenie [hipofosfatemia]:

•  pierwotna nadczynność przytarczyc
• hemoglobinuria poporodowa
• krzywica
• osteomalacja
• tężyczka
• cukrzyca (początek leczenia insuliną)
• niedobór fosforu w diecie
• zespół złego wchłaniania (względne - niedobór witaminy D lub bezwzględne - niedobór fosforu)
• wysoka laktacja
• leczenie glikokortykosteroidami

[ALB] ALBUMINY

Podwyższenie [hiperalbuminemia]:

• odwodnienie

Obniżenie [hipoalbuminemia]:

• niedożywienie
• zaburzenia wchłaniania
• nerczyce
• urazy i oparzenia
• choroby wątroby
• choroby przewodu pokarmowego
• oparzenia, krwawienia, wysięki
• posocznica
• urazy
• wysoka gorączka
• nowotwory
• przewodnienie

GLOBULINY

Podwyższenie stężenia globulin α [hiperglobulinemia α]:

• koniec ciąży
• ostre stany zapalne

Obniżenie stężenia globulin α [hipoglobulinemia α]:

• choroby wątroby
• choroby nerek
• nowotwory złośliwe
• kolagenozy

Podwyższenie stężenia globulin β [hiperglobulinemia β]:

• niedoczynność tarczycy
• przewlekłe zapalenia

Podwyższenie stężenia globulin γ [hiperglobulinemia γ]

• zakażenia
• choroby wątroby
• choroby autoimmunizacyjne

Obniżenie stężenia globulin γ [hipoglobulinemia γ]:

• niedostateczny stan odporności siarowej u nowo narodzonych zwierząt

FRUKTOZOAMINA

Jest glikozylowaną albuminą i γ-globuliną o czasie półtrwania wynoszącym 1-2 tygodnie. Jest dobrym wskaźnikiem poziomu glukozy, zwłaszcza u zwierząt niespokojnych, u których na skutek stresu przy pobieraniu krwi dochodzi do hiperglikemii.

Na wyniki ma wpływ: różny skład białek, w tym białka ostrej fazy i przemiana białkowa w nadczynności tarczycy, stan nawodnienia, bilirubinemia i hemoliza.

[SHBG] GLUKOZA

Podwyższenie [hiperglikozemia, hiperglikemia]:

• cukrzyca
• zapalenie nerek
• zapalenie trzustki
• odwodnienie
• nadczynność kory i rdzenia nadnerczy
• nadczynność przysadki
• nadczynność tarczycy
• fizjologicznie u zwierząt monogastrycznych po posiłku

Obniżenie [hipoglikozemia, hipoglikemia]:

• nadczynność wysepek Langerhansa
• niewydolność nerek
• niedoczynność nadnerczy
• znaczna niedokrwistość
• toksyczne uszkodzenie wątroby
• ketoza
• długotrwały wysiłek fizyczny
• głód lub złe wchłanianie
• zespół hipoglikemiczny szczeniąt
• fizjologicznie: ciąża i laktacja

[GGT γ-GT] γ-GLUTAMYLOTRANSFERAZA | FOSFOTAZA ALKALICZNA

Wzrost:

• cholestaza wewnątrz i pozawątrobowa
• ostre i przewlekłe zapalenie trzustki
• ostre zapalenie wątroby
• choroba wrzodowa okrężnicy
• po leczeniu kortykosteroidami
• w żółci wartość enzymu jest 100 razy wyższa niż w surowicy
• leki: przeciwpadaczkowe, rifampicyna
• mononukleoza

HbA] HEMOGLOBINA GLIKOWANA

Czas półtrwania wynosi 120 dni, co oznacza ustalenie poziomu glikemii sprzed 4-5 tygodni (pamięć poziomu glikemii).

[CK] KINAZA KREATYNOWA

Wzrost:

• urazy tkanki mięśniowej
• postępujące zwyrodnienia mięśni
• zatrucia, np. strychniną, tlenkiem węgla

Spadek:

• przechowywanie surowicy

KREATYNINA

Podwyższenie:

• po wysiłku
• zmniejszone wydalanie (niewydolność nerek, leki o ubocznym działaniu nefrotoksycznym, zatrucie związkami organicznymi i nieorganicznymi)
• fałszywe wyniki na skutek podwyższonego stężenia w surowicy niektórych endogennych metabolitów, tj. np. glukoza, związki ketonowe, histydyna, asparagina, mocznik, indol, kwas hipurowy, a także leki: antybiotyki, kwas askorbinowy, nitrofurazon oraz substancje diagnostyczne, np. bromosulftaleina

Obniżenie:

• głodzenie
• kortykosteroidy

KWAS MLEKOWY

Podwyższenie:

• kłębuszkowe zapalenie nerek
• niedrożność dróg moczowych
• choroby nowotworowe, zwłaszcza białaczki
• niektóre choroby wątroby
• głodzenie

Obniżenie:

• upośledzenie czynności resorpcyjnej kanalików nerkowych

KWAS MLEKOWY

Podwyższenie stężenia:

• zbyt małe zaopatrzenie tkanek w tlen
• kwasica metaboliczna
• niedokrwistość
• cukrzyca

KWASY ŻÓŁCIOWE

Podwyższenie:

• pierwotne i wtórne uszkodzenia wątroby
• cholestaza wewnątrz i pozawątrobowa
• zespolenie oboczne wrotno-główne

Obniżenie:

• zatrzymanie treści w jelitach
• zespół złego wchłaniania

LIPAZA

Wzrost:

• ostre zapalenie trzustki
• nowotwory trzustki
• choroby nerek
• niedrożność jelit

[Urea] MOCZNIK

• infekcja układowa
• zakażenia bakteryjne, np. zakażenie dróg moczowych (UTI), zapalenie płuc, biegunka lub zakażenie skóry z objawami, tj.: gorączka, dreszcze, podwyższona liczba leukocytów, zmęczenie

[BUN] AZOT MOCZNIKOWY

Podwyższenie (przyczyny przednerkowe):

• odwodnienie
• choroby układu sercowo-naczyniowego
• krwotok w przewodzie pokarmowym
• zwiększony ketabolizm (gorączka, uszkodzenie mięśni)
• stres pourazowy
• dieta wysokobiałkowa

Podwyższenie (przyczyny nerkowe):

• odmiedniczkowe zapalenie nerek
• ostre i przewlekłe zapalenie kłębuszków nerkowych
• marskość nerek
• nerczyce

Podwyższenie (przyczyny pozanerkowe):

• kamica nerkowa i pęcherzowa

Obniżenie:

• silne uszkodzenie wątroby
• po infuzji glukozy

[Mg++] MAGNEZ

Podwyższenie [hipermagnezemia]:

• ostra kwasica cukrzycowa
• niewydolność nerek
• odwodnienie
• hipokalcemia
• hemoliza

Obniżenie [hipomagnezemia]:

• niedostateczna podaż, złe wchłanianie
• niedoczynność przytarczyc
• hiperaldosteronizm
• tężyczka

[Zn] CYNK

Nadmiar (zatrucie powyżej 500ppm w każdym wieku):

• senność
• krwawienia z żołądka
• depresja szpiku kostnego powodująca niedokrwistość
• osłabienie kończyn miedniczych
• niewydolność nerek i wątroby skutkująca mocznicą, śpiączką i śmiercią (pośmiertnie nerki są blade i miękkie, a wątroba koloru pomarańczowego)
• blade błony śluzowe
• przyczyny: galwanizowane pojemniki na wodę i pokarm

Niedobór:

• zmiany skórne u młodych zwierząt

[Cu] MIEDŹ

Nadmiar:

• anemia
• kolagenopatia
• nadczynność tarczycy
• ogólny stan zapalny

Niedobór:

• anemia
• niewydolność nerek
• nieprawidłowa synteza hemoglobiny

[Se] SELEN

Nadmiar:

• nieprawidłowy rozwój płodów (samica w ciąży)
• u młodych zwierząt nieprawidłowy rozwój kośćca i chrząstek
• powoduje, przyspiesza próchnicę zębów
• wyłysienia i problemy ze skórą i pazurami
• nieprzyjemny zapach z pyska (czosnkowy)
• złe gojenie się ran i apatia

Niedobór:

• przedwczesne starzenie się
• niedorozwój mózgu
• problemy ze wzrokiem
• opóźnienie wzrostu
• choroby wątroby
• niedorozwój mięśni
• nowotworzenie z jednoczesnym brakiem witaminy E
• nowotwory skóry z jednoczesnym brakiem witaminy A
• choroby serca

[TIBC Fe++] ŻELAZO

Podwyższenie:

• niedokrwistości hemolityczne
• wirusowe zapalenie wątroby
• zapalenie nerek

Obniżenie:

• niedokrwistość z niedoboru żelaza
• choroby nowotworowe
• nerczyce

[K+] POTAS

Podwyższenie [hiperkalemia]:

• niewydolność kory nadnerczy
• skąpomocz i bezmocz spowodowany schorzeniami nerek
• oparzenia
• ostra niedrożność jelit

Obniżenie [hipokalemia]:

• utrata potasu przez przewód pokarmowy (wymioty, biegunka, przetoki jelitowe i żołądkowe)
• utrata potasu drogą nerek (kwasica metaboliczna, pierwotny hiperaldosteronizm, leczenie hormonami kory nadnerczy, podawanie środków moczopędnych)
• choroby nerek
• przemieszczenie potasu z płynu pozakomórkowego do komórek (zasadowica metaboliczna)
• wstrząs pourazowy

[Na+] SÓD

Podwyższenie [hipernatremia]:

• moczówka prosta
• udar cieplny
• gorączka
• nadczynność kory nadnerczy
• hiperaldosteronizm
• biegunki
• niewydolność nerek

Obniżenie [hiponatremia]:

• przewlekłe zapalenie kłębuszków nerkowych
• biegunki
• nadmierne pocenie
• niewydolność kory nadnerczy
• cukrzyca
• przedawkowanie środków moczopędnych
• oparzenia

[Ca++] WAPŃ

Podwyższenie [hiperkalcemia]:

• nadczynność przytarczyc (z jednoczesnym obniżeniem stężenia fosforu)
• przewlekłe zapalenie nerek z mocznicą
• niewydolność krążenia
• rozedma płuc
• przedawkowanie witaminy D
• zwiększone wchłanianie wapnia z jelit

Obniżenie [hipokalcemia]:

• porażenie poporodowe
• nerczyce
• ostre zapalenie trzustki
• niedobór witaminy D
• niewydolność nerek w fazie diuretycznej
• hipoproteinemia
• ciąża i laktacja
• zaawansowany wiek

[HCO3-] WODOROWĘGLANY

Zwiększenie [zasadowica]:

• niestrawność zasadowa
• wymioty
• niedokrwistość
• leczenie salicylanami
• przedawkowanie dwuwęglanu sodu

Zmniejszenie [kwasica]:

• biegunka
• zapalenie nerek
• porażenie poporodowe
• niestrawność kwaśna
• stany głodu
• mięśniochwat
• wysiłek
• rozedma płuc
• niektóre rodzaje zapalenia płuc
• niektóre stany gorączkowe

[pH] ODCZYN KRWI

Krew żylna jest bardziej zasadowa niż krew tętnicza.

[TG] TRIACYLOGLICEROLE | TRIGLICERYDY

Podwyższenie:

• cukrzyca
• zapalenie trzustki
• nerczyce
• niedrożność przewodów żółciowych

WITAMINA A

Nadmiar witaminy A powoduje:

• wady wrodzone u potomstwa matek z hiperwitaminozą w czasie ciąży
• zaburzenia pracy wątroby i nerek
• odwapnienie kości
• zmniejszone uwapnienie kości mogące doprowadzić do osteoporozy
• bóle stawów

Awitaminoza witaminy A wywołuje:

• wysychanie spojówek i rogówek
• suchość skóry, czasem objawiająca się zaczerwionymi obszarami
• brak apetytu
• ślepota zmierzchowa (kurza ślepota)
• złe widzenie
• zahamowanie wzrostu
• zanikanie nabłonków (oka, rogówki, dróg oddechowych i pokarmowych)
• łuszczyca
• rogowiec
• trądzik pospolity
• łysienie plackowate
• skłonności do biegunek
• złe samopoczucie
• zły wygląd

WITAMINA B12

Nadmiar witaminy B12:

• nie jest toksyczna
• objawy uczuleniowe

Niedobór witaminy B12 powoduje:

• złożony zespół chorobowy, którego głównymi objawami są objawy neurologiczne, hematologiczne i psychiatryczne
• niedokrwistość megaloblastyczna

WITAMINA C

Nadmiar witaminy C:
nie jest toksyczna, przyjmowana w nadmiarze może wywoływać:

• dolegliwości żołądka, nudności, biegunkę, wymioty
• wysypkę skórną
• przyspieszenie tworzenia się kamieni nerkowych
• obniżoną odporność (po radykalnym zmniejszeniu dawki)
• w czasie ciąży może być szkodliwa dla płodu

Nadmiar wydalany jest z organizmu wraz z moczem…

Niedobór witaminy C w diecie powoduje:

• osłabienie organizmu, szybsze męczenie się
• podatność na infekcje i stresy
• prowadzi do choroby zwanej szkorbut - samoistne krwawienia, uszkodzenia naczyń krwionośnych, krwawe wybroczyny, złe gojenie i odnawianie się ran, rozpulchnienie dziąseł, zmiany w zębach (np. zgorzel), bolesność stawów i mięśni, obrzęki kończyn, osłabienie, utrata apetytu, obniżenie wydolności fizycznej, depresja, osteoporoza, niedokrwistość, nadczynność gruczołu tarczowego, zaburzenia neurologiczne, wtórne infekcje, schorzenia żołądka, zapalenie błony śluzowej, przedłużenie okresu zaziębienia organizmu i trudności w leczeniu zakażeń
• ostatecznie może prowadzić do śmierci!!!

WITAMINA D

Nadmiar witaminy D:
Może powodować nudności, wymioty, brak apetytu, zaparcia, osłabienie i łatwe męczenie się, świąd skóry, ból oczu i głowy, biegunka, nadmierne pragnienie, wzmożone oddawanie moczu, obfite pocenie się, może dochodzić do tworzenia złogów nerkowych (kamica nerkowa), a także zwapnień (nefrokacynoza), następnie do niewydolności nerek, mogą pojawiać się złogi wapniowe w tkankach miękkich: sercu i naczyniach krwionośnych, płucach, w wątrobie… U maluchów można obserwować opóźnienia w rozwoju… Najczęściej przyczyną zgonu jest niewydolność nerek… Skutkami przedawkowania wit. D przez ciężarne i karmiące samice mogą być deformacje płodu, choroby kości u noworodka…

Awitaminoza witaminy D prowadzi do:

• krzywicy
• rozmiękaniem kości (osteomalacja) i osteoporozą
• złamaniami, skrzywieniami i zwyrodnieniami układu kostnego
• złym funkcjonowaniem układu nerwowego i mięśniowego
• zapaleniem spojówek
• stanami zapalnymi skóry
• osłabieniem organizmu i zmniejszeniem odporności
• pogorszeniem słuchu
• osłabieniem i wypadaniem zębów
• oraz zwiększeniem się ryzyka chorób autoimmunologicznych, zwłaszcza cukrzycy typu I, choroby Leśniowskiego-Crohna, raka pęcherza moczowego, piersi, jelita grubego, okrężnicy i jajnika

…

opracowanie: Ana, Eva
literatura:
1) „FRETKI, WARUNKI ZDROWOTNE, HODOWLA, ROZPOZNANIE I LECZENIE CHORÓB” Maggie Lloyd, 1999
2) „TCHÓRZ” Marcin Brzeziński, Jerzy Romanowski, 1997
3) „HODOWLA TCHÓRZY” Maria Bednarz, Andrzej Frindt, 1991
4) „HOW TO READ YOUR REPORT” Wellness Inc., 1993
5) „PRACTICAL FERRET MEDICINE AND SURGERY FOR THE PRIVATE PRACTITIONER” Finkler M., 1993
6) „FERRET MEDICINE AND SURGERY” Brown S., 1992
7) „BIOLOGY AND DISEASES OF THE FERRET” Fox JG., 1988
8) http://www.resmedica.pl/rmart0017.html
9) http://www.labtestsonline.pl/

…

Komentarze (1) do wpisu 'BADANIA - KREW'

• Odświeżony, odkurzony temacik o krwi fretek… Uzupełnienia diagnostyczne, które pomogą Wam w czytaniu wyników krwi jakie otrzymacie w lecznicach… ;-)

  admin on 27 grudnia 2009 18:24

Zostaw komentarz

Nick (potrzebny)

E-mail (niepublikowany) (potrzebny)

URL

Anty Spam: Suma cyfr: 8 + 9 ?