Każdy z nas wie, iż nieodpowiednia dieta, czy to dla człowieka, czy zwierzaka może być wynikiem wielu schorzeń… Bardzo istotne jest, aby dieta dla naszych zwierząt była optymalnie zbilansowana i dostarczała odpowiednie ilości witamin i pierwiastków mineralnych… Każde odstępstwa od normy mogą prowadzić do:
- hiperwitaminozy – jest to zespół objawów chorobowych, wywołany nadmiarem witamin w organizmie, dotyczy on przede wszystkim witamin rozpuszczalnych w tłuszczach: A, D, E i K
- awitaminozy – schorzenie polegające na całkowitym braku w organizmie witaminy lub ich zestawu, powoduje różnorodne zakłócenia przemiany materii z objawami charakterystycznymi dla poszczególnych witamin
Pamiętajmy, iż przewitaminizowanie jest dużo groźniejsze w skutkach niż niedowitaminizowanie!!!
…
Witaminy dzielimy na:
- rozpuszczalne w tłuszczach, do których należą witaminy A, D, E, i K
- oraz rozpuszczalne w wodzie: B1, B2, B3 (inaczej PP), B5 (kwas pantotenowy), B6, B7/H (biotyna), B11 (kwas foliowy), B12, C.
Nadmiar witamin rozpuszczalnych w wodzie wydalany jest z moczem i dlatego nie należy obawiać się ich przedawkowania…
Witaminy rozpuszczalne w tłuszczach ulegają magazynowaniu w organizmie, a ich nadmierna podaż może doprowadzić do groźnej w skutkach hiperwitaminozy…
Witamina A (retinol)…
Występowanie:
jaja, wątroba, mleko, masło, ser, jagody, szpinak, jarmuż, liście pietruszki, tran, produkty mleczne, tłuste mięso oraz, jako prowitamina: karoten, marchew, pomidory, sałata, groszek zielony, tran i owoce dzikiej róży, dynia, owoce (morele, melony)
Rola:
- niezbędna w procesie budowy i absorpcji białek
- wpływ na właściwy wzrost kości i zębów przez regulację aktywności komórek tkanki kostnej oraz skóry i błon śluzowych
- warunkuje proces widzenia i umożliwia rozróżnianie barw
- wzmacnia układ odpornościowy
- należy do antyoksydantów
- na ogół działają umiarkowanie przeciwnowotworowo
Nadmiar witaminy A powoduje:
- wady wrodzone u potomstwa matek z hiperwitaminozą w czasie ciąży
- zaburzenia pracy wątroby i nerek
- odwapnienie kości
- zmniejszone uwapnienie kości mogące doprowadzić do osteoporozy
- bóle stawów
Awitaminoza witaminy A wywołuje:
- wysychanie spojówek i rogówek
- suchość skóry, czasem objawiająca się zaczerwionymi obszarami
- brak apetytu
- ślepota zmierzchowa (kurza ślepota)
- złe widzenie
- zahamowanie wzrostu
- zanikanie nabłonków (oka, rogówki, dróg oddechowych i pokarmowych)
- łuszczyca
- rogowiec
- trądzik pospolity
- łysienie plackowate
- skłonności do biegunek
- złe samopoczucie
- zły wygląd
Objawy ostrego zatrucia…
Spowodowane prawdopodobnie wskutek wzrostu ciśnienia śródczaszkowego:
- wymioty
- nudności
- bóle stawów i głowy
- zaburzenia koordynacji mięśniowej
Wątroby niektórych zwierząt, szczególnie polarnych, często zawierają witaminę A w ilościach toksycznych nawet dla ludzi…
Witamina D (cholekalcyferol)…
Występowanie:
ryby morskie (łosoś, dorsz, tuńczyk, śledź, makrela, sardynki), tran, wątroba, jaja, mleko pełnotłuste, grzyby
Rola:
- regulacja gospodarki wapniowo-fosforanowej organizmu
- wpływ na prawidłowy rozwój i mineralizację kości
Poziom witaminy D
Przy odpowiednim nasłonecznieniu ilość, która jest wytwarzana w skórze jest na tyle wystarczająca, że nie trzeba czerpać jej dodatkowo ze źródeł pokarmowych… Ilość wytwarzanej witaminy D podlega wahaniom sezonowym i uwarunkowana jest położeniem geograficznym, zazwyczaj spada im dalej na północ lub południe teren jest położony…. W strefie klimatu umiarkowanego, przez około połowę roku, ilość światła słonecznego jest za mała, aby skóra mogła sama wytworzyć dostateczną ilość witaminy…
Nadmiar witaminy D:
Może powodować nudności, wymioty, brak apetytu, zaparcia, osłabienie i łatwe męczenie się, świąd skóry, ból oczu i głowy, biegunka, nadmierne pragnienie, wzmożone oddawanie moczu, obfite pocenie się, może dochodzić do tworzenia złogów nerkowych (kamica nerkowa), a także zwapnień (nefrokacynoza), następnie do niewydolności nerek, mogą pojawiać się złogi wapniowe w tkankach miękkich: sercu i naczyniach krwionośnych, płucach, w wątrobie… U maluchów można obserwować opóźnienia w rozwoju… Najczęściej przyczyną zgonu jest niewydolność nerek… Skutkami przedawkowania wit. D przez ciężarne i karmiące samice mogą być deformacje płodu, choroby kości u noworodka…
Awitaminoza witaminy D prowadzi do:
- krzywicy
- rozmiękaniem kości (osteomalacja) i osteoporozą
- złamaniami, skrzywieniami i zwyrodnieniami układu kostnego
- złym funkcjonowaniem układu nerwowego i mięśniowego
- zapaleniem spojówek
- stanami zapalnymi skóry
- osłabieniem organizmu i zmniejszeniem odporności
- pogorszeniem słuchu
- osłabieniem i wypadaniem zębów
- oraz zwiększeniem się ryzyka chorób autoimmunologicznych, zwłaszcza cukrzycy typu I, choroby Leśniowskiego-Crohna, raka pęcherza moczowego, piersi, jelita grubego, okrężnicy i jajnika
Z tego względu, że zwykle dieta nie zawiera wystarczającej ilości witaminy D, niektóre produkty spożywcze są w nią wzbogacane… W USA: mleko i jogurt, płatki śniadaniowe, sok pomarańczowy oraz margaryna… W krajach europejskich są to: margaryna i płatki śniadaniowe…
Witamina E (tokoferol)…
Występowanie:
migdały, margaryna, kiełki pszenicy, ziarna zbóż, pieczywo razowe, ryż, orzechy włoskie i ziemne, soja, oleje roślinne (słonecznikowy, sojowy, kukurydziany, z orzecha włoskiego), pestki słonecznika, żółtka jaj kurzych, mleko, brukselka i innych zielonolistnych warzywach
Rola:
- należy do głównych antyoksydantów, który chroni komórki przed utleniaczami
- bierze udział w dostarczaniu składników odżywczych do komórek
- wzmacnia ścianę naczyń krwionośnych oraz chroni czerwone krwinki przed przedwczesnym rozpadem
- naturalny składnik błon komórkowych
- ochrona komórek mięśniowych, komórek wątroby, krwinek czerwonych, naczyń krwionośnych
- udział w procesach odtruwania organizmu
- rola w zapobieganiu i redukcji zmęczenia mięśni
- udział w produkcji hormonów sterydowych w organizmie
- zapobieganie infekcjom i urazom
- niezbędna do prawidłowego funkcjonowania mięśni szkieletowych i mięśnia sercowego
- używana do leczenia bezpłodności, zaburzeń mięśniowych, miażdżycy i chorób serca
Nadmiar witaminy E
Mogą wystąpić następujące objawy:
- zaburzenia czynności przewodu pokarmowego
- zmęczenie i osłabienie
- bóle głowy
- osłabienie mięśni
- zaburzenia widzenia
- duża szkodliwość dla płodu w czasie ciąży
Hiperwitaminoza witaminy E jest niemalże niemożliwa, gdyż normalnie 60% dawki dziennej wydalane jest wraz z kałem…
Niedobór witaminy E
Awitaminoza może powodować:
- rozdrażnienie i osłabienie zdolności koncentracji
- zaburzenia funkcjonowania i osłabienie mięśni szkieletowych
- rogowacenie i wczesne starzenie się skóry
- gorsze gojenie się ran
- pogorszenie wzroku
- niedokrwistość i zwiększone ryzyko chorób sercowo-naczyniowych
- bezpłodność
Witamina K (fitochinon)…
Występowanie:
witamina K znajduje się naturalnie w ciemnozielonych roślinach i liściastych warzywach, takich jak: brokuły, rzepa, szpinak, sałata, kapusta właściwa, lucerna, morszczyn, a także w owocach awokado, brzoskwiniach, również w ziemniakach (witamina K1), występuje także w: jajkach, jogurcie, serze, wątrobie, oleju sojowym i szafranowym, tranie z wątroby ryb oraz jest syntetyzowana w organizmach zwierzęcych przez bakterie przewodu pokarmowego (witamina K2). Dodatkowo, istnieje sztucznie produkowany przez człowieka odpowiednik tych witamin, czyli witamina K3 (menadion). W związku z obserwowanymi licznymi przypadkami działań ubocznych (uszkodzenie nerek, anemia, nawet śmierć) w przypadku sztucznej suplementacji tej witaminy (K3), u ludzi jest ona aktualnie zakazana. Jest ona wprawdzie niezbędna organizmowi w procesach krzepnięcia krwi, jednak w wystarczających ilościach znajduje się naturalnie w mięsie (K2), lub jest syntetyzowana w jelitach przez bakterie. Dlatego wszelka dodatkowa sztuczna suplementacja witaminą K3 jest absolutnie odradzana. Pomimo tego, są w sprzedaży preparaty witaminowe dla zwierząt, zawierające witaminę K3 – należy uważnie czytać skład!
Rola:
- krzepliwość krwi, wspomaga w zatrzymaniu krwawienia
- regulują wytwarzanie protrombiny
- odgrywają rolę w gospodarce wapniowej i mineralizacji tkanek
- hamują rozwój nowotworów piersi, jajników, okrężnicy, żołądka, pęcherzyka żółciowego, wątroby i nerek
Nadmiar witamin K może powodować:
- rozpad krwinek czerwonych
- niedokrwistość
- nadmierne wydzielanie potu
- uczucie gorąca
- u niemowląt – żółtaczkę i uszkodzenia tkanki mózgowej
Niedobór witamin K powoduje:
- słabą krzepliwość krwi
- łatwość powstawania krwotoków wewnętrznych i zewnętrznych
- problemy z gojeniem się ran
- trudności w mineralizacji kości
- zwiększone ryzyko rozwoju nowotworów, zapalenie jelita, biegunki
Witamina B1 (tiamina, aneuryna)…
Występowanie:
witamina B1 występuje wszędzie, a szczególnie dużo jest jej w tkankach aktywnych metabolicznie (wątroba, serce), a także w: produkty zbożowe grubego przemiału, ciemne pieczywo, płatki owsiane, mięso (szczególnie wieprzowina), wędliny, warzywa strączkowe – groch, fasola oraz orzechy, słonecznik, owoce i warzywa, drożdże, ryby
Rola:
- odgrywa zasadniczą rolę w procesach oddychania tkankowego, głównie w przemianie węglowodanów, jest częścią składową koenzymu karboksylazy (pirofosforanu tiaminy) – pozyskiwanie energii ze spalania węglowodanów i zmniejszenie produkcji kwasu mlekowego, przenoszenie impulsów nerwowych
- wzmaga czynność acetylocholiny, hamuje esterazę cholinową, działa synergicznie z tyroksyną i insuliną, pobudza wydzielanie hormonów gonadotropowych
- przyspiesza gojenie się ran i wykazuje działanie uśmierzające ból
Nadmiar witaminy B1 może powodować:
osłabienie, obrzęki, poty, nudności, zmęczenie, duszność, obrzęk krtani, zawroty głowy, drżenie mięśni, zaburzenia rytmu serca, reakcje alergiczne, a w skrajnych przypadkach może dojść do śmierci
Niedobór witaminy B1 może spowodować:
- zaburzenia czynności centralnego układu nerwowego: uczucie osłabienia i zmęczenie, oczopląs, zaburzenia pamięci, koncentracji i depresja
- niewydolność krążenia: przyspieszona akcja serca, powiększenie wymiarów serca, obrzęki kończyn górnych i dolnych, a w przypadku silnej awitaminozy B1 może wystąpić choroba beri-beri, objawiająca się zaburzeniami pracy neuronów i włókien mięśniowych, co powoduje bóle kończyn, osłabienie mięśni, drżenie, niewydolność układu krążenia
- zaburzenia ze strony przewodu pokarmowego: utrata łaknienia, nudności, wymioty, biegunki, bóle brzucha, brak apetytu, spadek wagi
Witamina B2 (ryboflawina)…
Występowanie:
w wątrobie, chudych serach, migdałach, grzybach, dziczyźnie, jajach, zielonych częściach warzyw, łososiu, pstrągu, makreli, pełnoziarnistym pieczywie, małżach, fasoli, grochu, soi, mleku, jogurcie, kefirze, maślance, drożdżach i orzechach włoskich, a także w różnych rodzajach mięs, kasze gruboziarniste
Rola:
- udział w przemianach węglowodanów, tłuszczów i białek
- udział w wytwarzaniu energii w łańcuchu oddechowym
- przyczynia się do przyrostu siły i masy mięśniowej
- ryboflawina bierze udział w procesach utleniania i redukcji
- współdziała w prawidłowym funkcjonowaniu układu nerwowego
- współuczestniczy z witaminą A w prawidłowym funkcjonowaniu błon śluzowych, dróg oddechowych, śluzówki przewodu pokarmowego, nabłonka naczyń krwionośnych i skóry uczestniczy w przemianach aminokwasów i lipidów
- odgrywa ważną rolę w funkcjonowaniu narządu wzroku
Nadmiar witamin z grupy B2 objawia się:
- świądem
- drętwieniem kończyn
- oraz uczuciem palenia i kłucia
- mogą wystąpić nudności i torsje
Skutki niedoboru witaminy B2:
- opóźnienie wzrostu
- uszkodzenie gałek ocznych i rogówki, pogorszenie ostrości wzroku, światłowstręt, łzawienie, łatwe męczenie się oczu i okołorogówkowe wrastanie naczyń
- swędzenie w okolicy ujścia pochwy
- wypadanie włosów
- kłopoty z koncentracją, zawroty głowy, bezsenność
- zaburzenia oddechowe, obrzmienie lub pękanie błony śluzowej jamy ustnej, zapalenie warg, języka lub błon śluzowych, pleśniawki, zajady
- łojotok
- pelagra
- choroby układu nerwowego
- dystrofie mięśni
- łuszczące się okolice nosa i warg, czoła i uszu
Witamina B3 (niacyna, wit PP)…
Występowanie:
drób, chude mięsa, wątróbka, serca, ryby, kasze gruboziarniste, pieczywo razowe, groch, fasola, drożdże piwne, masło orzechowe, odtłuszczone mleko, ser, soja, orzechy, suszone brzoskwinie, pełne ziarno, migdały, grzyby
Rola:
- udział w procesach utleniania komórkowego
- współdziała w syntezie i rozkładzie węglowodanów, kwasów tłuszczowych i aminokwasów, w przemianach metabolicznych mających na celu uwalnianie energii na drodze tlenowej
- uczestniczy w tworzeniu czerwonych ciałek krwi
- hamuje toksyczne działanie związków chemicznych i leków
- reguluje poziom cholesterolu we krwi
- rozszerza naczynia krwionośne
- oddziałuje korzystnie na system nerwowy i stan psychiczny
- poprawia ukrwienie skóry i kondycję włosów
Skutki nadmiaru witaminy B3
witamina jest mało toksyczna, ale nadmiar witaminy PP może powodować:
- bóle głowy
- mrowienie i zaczerwienienie skóry, swędzenie głowy
- szum w uszach
- niestrawność
- niewydolność wątroby
- arytmię serca i psychozy
- utratę łaknienia
- zatężenie kwasu moczowego
- zwiększenie zawartości glukozy w osoczu
Przyczyny niedoboru witaminy B3:
- stosowanie leków przeciwpadaczkowych – izoniazydy, które są analogami strukturalnymi niacyny
- upośledzone wchłanianie z przewodu pokarmowego
- zwiększone zapotrzebowanie na witaminę, spowodowane zwiększeniem ilości procesów energetycznych
- nadmierne zużycie tryptofanu do produkcji serotoniny, co ma miejsce w wypadku nowotworu zwanego srebrzakiem
- choroba Hartnupów – zaburzenie wchłaniania jelitowego i nerkowego tryptofanu.
- Uwaga: nadużywanie cukru, słodyczy lub napojów słodzonych prowadzi do utraty niacyny
Skutki niedoboru witaminy B3:
- ogólne osłabienie, bezsenność, bóle głowy, trudności z pamięcią
- zaburzenia w działaniu układu nerwowego: agresywne zachowanie, wybuchy złości, niepokój, depresje, nadmierna aktywność
- pogorszenie stanu skóry, choroby skórne, owrzodzenie warg, przebarwienia (plamy) na skórze
- pelagra – tzw. rumień lombradzki (objawiająca się zapaleniem skóry oraz zaburzeniami ze strony przewodu pokarmowego), zwiększona wrażliwość skóry na światło słoneczne; charakterystyczne objawy, to tzw. zespół 3d (dermatitis – zapalenie skóry, diarrhoea – biegunka, dementia – otępienie)
Witamina B5 (kwas pantotenowy)…
Występowanie:
pokarmy pochodzenia zwierzęcego, mięso kurczaka, wątróbka, mleko pełne, jajka, sery, otręby pszenne (nieoczyszczone ziarna zbóż), ryby (np. śledzie, makrele, pstrągi), grzyby, mleczko pszczele, pestki słonecznika, orzechy, owoce awokado, pomarańcze, ziemniaki, brokuły, ciemny ryż, melony, pełnoziarnisty chleb, soja, masło orzechowe, banany, rośliny strączkowe, drożdże
Rola:
- niezbędna do prawidłowego metabolizmu białek, cukrów i tłuszczów oraz do syntezy niektórych hormonów
- bierze udział w wytwarzaniu tłuszczów, cholesterolu, hormonów i przekaźników nerwowych
- wpływa na wzrost odporności na zakażenia, przyspiesza gojenie ran, uczestniczy w regeneracji tkanek
- warunkuje prawidłowy przebieg procesu uwalniania energii
- zapobiega przemęczeniu i usprawnia układ sercowo-naczyniowy, nerwowy i pokarmowy
- poprawia pigmentację i stan włosów
Skutki nadmiaru witaminy B5:
- nie jest toksyczna, ale nadmiar może powodować biegunki
Skutki niedoboru witaminy B5:
- zaburzenia układu nerwowego: trudności z nauką, nadmierna drażliwość, omdlenia, depresje, utrata koordynacji, bóle i sztywność w stawach, uczucie odrętwienia, mrowienia i skurcze w ramionach i nogach, niepewny chód
- wypadanie włosów, przedwczesna siwizna, łysienie, zmiany skórne, uczucie pieczenia
- kłopoty ze wzrokiem, pęknięcia skóry w kącikach ust i oczu
- zaburzenia układu trawiennego, utrata apetytu, obstrukcja, niestrawność
- przemęczenie, podatność na zakażenia, złe gojenie się ran, częste infekcje górnych dróg oddechowych
- zaburzenia układu sercowo-naczyniowego, przyspieszenie czynności serca
Witamina B6 (pirydoksyna)…
Występowanie:
mięso, ryby, drób, jajka, mleko, wątroba, drożdże, warzywa (kapusta, groszek zielony, kalafior, marchew, szpinak, ziemniaki, fasola), zboża (kiełki pszenicy, nieoczyszczone ziarna pszenicy i kukurydzy), soja, orzeszki ziemne, orzechy włoskie, pestki dyni, banany, napoje energetyczne
Podczas obróbki termicznej produktów (zamrażanie, zabiegi kulinarne, przemiał zbóż) dochodzi do znacznych strat witaminy
Rola:
- udział w gospodarce białkowej – m.in. synteza aminokwasów, ułatwia ich rozkład, przemianę tłuszczów i węglowodanów
- bierze udział w syntezie glikogenu i jego przemianie w glukozę
- umożliwia magazynowanie energii, uczestniczy w tworzeniu enzymów, hormonów, hemoglobiny, uczestniczy w powstawaniu prostaglandyn, ma wpływ na ciśnienie krwi, skurcze mięśni, pracę serca
- prawidłowe funkcjonowanie układu nerwowego
- zwiększa odporność organizmu
- łagodzi skutki uboczne leków
- wspomaga leczenie nerek, zapobiega tworzeniu się kamieni nerkowych
- zmniejsza nadmierne wydalanie kwasu szczawiowego z moczem
- pomaga zwalczać ból i zesztywnienia nadgarstka oraz dłoni
- łagodzi objawy depresji, drażliwości
- wspomaga leczenie łojotokowego zapalenia skóry, wypadania włosów
Nadmiar witaminy B6 skutkuje:
- zatrucie – witamina B6 jest toksyczna
- zaburzenia układu nerwowego: brak koordynacji mięśni, zwyrodnienia tkanki nerwowej, słabość mięśni, niepewny chód, uczucie mrowienia, a także wpływa niekorzystnie na obecność aminokwasów we krwi
Zmiany te ustępują wraz z zaprzestaniem nadmiernej suplementacji witaminy B6…
Niedobór witaminy B6 może powodować:
- nieprawidłowości w układzie nerwowym: drgawki, depresja, apatia, bezsenność, ogólne pogorszenie samopoczucia, obniżenie sprawności procesów myślowych, drażliwość, zapalenia nerwów, zmniejszona odporność na infekcje
- stany zapalne skóry: łojotokowe zmiany na twarzy, podrażnienie języka, błon śluzowych jamy ustnej
- niedokrwistość
- kamicę nerkową
- zmęczenie, nudności, odruchy wymiotne
- zaburzenia w funkcjonowaniu mięśnia sercowego
- zwiększenie ryzyka powstawania nowotworów
- w okresie rozwoju może spowodować opóźnienia umysłowe, nieprawidłowości w budowie kości oraz objawy padaczkowe
Witamina B7 lub H (biotyna)…
Występowanie:
w wątrobie, orzechach włoskich i ziemnych, mące sojowej, żółtku jaj, krabach, migdałach, sardynkach, grzybach, brązowym (naturalnym) ryżu, mące pełnoziarnistej, szpinaku, marchwi, pomidorach
Rola:
- karboksylazy są enzymami niezbędnymi w wielu ważnych reakcjach biochemicznych, np. w procesie tworzenia glukozy (glukoneogeneza), syntezy kwasów tłuszczowych, czy cyklu kwasu cytrynowego
- biotyna uczestniczy również przy wspomaganiu funkcji tarczycy, przemianie dwutlenku węgla
- wpływa na właściwe funkcjonowanie skóry oraz włosów, uczestniczy z witaminą K w syntezie protrombiny (odpowiedzialna za krzepliwość krwi)
Skutki nadmiaru witaminy B7:
- brak toksyczności
Objawami niedoboru biotyny są:
- zmiany skórne – wysypki, stany zapalne, a także wypadanie włosów
- podwyższony poziom cholesterolu oraz zmiany zapalne jelit
Ze względu na to, że biotyna może być syntetyzowana przez florę bakteryjną do jej niedoboru dochodzi bardzo rzadko, zwykle pod wpływem innych czynników niż niedobór pokarmowy, np. szerokospektralna antybiotykoterapia…
Witamina B11 (kwas foliowy)…
Występowanie:
warzywa liściaste, szczególnie zielonolistne (sałata, szpinak, kapusta, brokuły, szparagi, kalafiory, brukselka) a także pomidory, groch, fasola, soczewica, soja, buraki, orzechy, słonecznik, drożdże piwne, wątroba, żółtko jajka, pszenica, pomarańcze, banany, awokado, chleb, ziarna zbóż
Podczas obróbki termicznej produktów dochodzi do utraty do 50-90% czynnych związków kwasu foliowego
Rola:
- udział w syntezie DNA – bierze udział w zachowaniu materiału genetycznego, w przekazywaniu cech dziedzicznych komórek, reguluje ich podział, wzrost i funkcjonowanie
- udział w przemianach aminokwasów
- wpływa dodatnio na system nerwowy i mózg, decyduje o dobrym samopoczuciu psychicznym
- zapobiega uszkodzeniom tzw. cewy nerwowej u płodu, ma pozytywny wpływ na wagę i rozwój noworodków
- usprawnia funkcjonowanie układu pokarmowego, uczestniczy w tworzeniu soku żołądkowego, zapewnia sprawne działanie wątroby, żołądka i jelit
- jest czynnikiem antyanemicznym, pobudza procesy krwiotwórcze, czyli powstawanie czerwonych krwinek
- chroni organizm przed nowotworami (szczególnie rakiem macicy)
Nadmiar witaminy B11:
nie jest toksyczna, ale jej zwiększone dawki mogą powodować:
- bezsenność, rozdrażnienie
Niedobór witaminy B11 powoduje:
- zahamowanie wzrostu i odbudowy komórek w organizmie
- małą ilość czerwonych ciałek we krwi, tzw. anemia megaloblastyczna (makrocytowa)
- uczucie przemęczenia i kłopoty z koncentracją, stany niepokoju, lęku, depresja, nadmierna drażliwość, bezsenność, roztargnienie, problemy z pamięcią
- zaburzenia w trawieniu i we wchłanianiu składników odżywczych, niedożywienie, biegunka, zmniejszony apetyt, obniżona masa ciała, stany zapalne języka oraz błony śluzowej
- bóle głowy, kołatanie serca
- przedwczesna siwizna
- zahamowanie wzrostu
Witamina B12 (kobalamina)…
Występowanie:
produkowana jest przez bakterie żyjące w układzie pokarmowym zwierząt, występuje w produktach pochodzenia zwierzęcego, takich jak: wątroba, nerki i serce, a także chudym mięsie, rybach, skorupiakach, serach i jajach, mleku, które dodatkowo zawiera duże ilości wapnia pomagające ją przyswajać, produktach mlecznych, w mniejszym stopniu niełuskane ziarna zbóż, drożdże, fasola bób, orzechy
Rola:
- bierze udział w przemianie białkowej
- udział w procesie krwiotwórczym, regulator produkcji erytrocytów (czerwonych ciałek krwi), przeciwdziała niedokrwistości
- udział w metabolizmie tłuszczów i węglowodanów
- umożliwia syntezę kwasów nukleinowych w komórkach, przede wszystkim szpiku kostnego
- wpływa na funkcjonowanie układu nerwowego, uczestniczy w tworzeniu otoczki mielinowej ochraniającej komórki nerwowe i neuroprzekaźników nerwowych, zapewnia aktywność i dobry nastrój, równowagę psychiczną, pomaga w uczeniu się, skupieniu uwagi
- odgrywa rolę przy odtwarzaniu kodu genetycznego
- dzięki niej zmniejsza się poziom lipidów we krwi
- wpływa na układ kostny
- pobudza apetyt
Nadmiar witaminy B12:
- nie jest toksyczna
- objawy uczuleniowe
Niedobór witaminy B12 powoduje:
- złożony zespół chorobowy, którego głównymi objawami są objawy neurologiczne, hematologiczne i psychiatryczne
- niedokrwistość megaloblastyczna
U podstaw biochemicznych zespołu leży zaburzenie metabolizmu metioniny, wywołane brakiem kofaktora (jakim jest kobalamina) enzymu syntetazy metioniny… Nie leczona jest stanem zagrażającym życiu!
Witamina C (kwas askorbinowy)…
Występowanie:
świeże owoce i warzywa (szczególnie zielonoliściaste): papryka, koper ogrodowy, liczi, owoce dzikiej róży, owoce cytrusowe, kiwi, melony, ananasy, czarne i czerwone porzeczki, truskawka, jagody czarnego bzu, maliny, jeżyny, brukselka, kapusta, kalafior, rzepa, cebula zwyczajna, szpinak, brokuły, groszek zielony, kalarepa, szparagi, jabłka, soja, ziemniaki, pomidory, karczochy
Rola:
- udział w biosyntezie kolagenu, hormonów i enzymów
- udział we wchłanianiu żelaza
- udział w detoksykacji organizmu
- jest jednym z podstawowych wolnych rodników
- wpływ na wzrost odporności organizmu – ułatwia gojenie się ran, złamań, hamuje tworzenie się sińców, powstawania krwotoków, krwawień dziąseł, podnosi odporność na zakażenia, uszkodzenia oraz na choroby, szczególnie w okresach przeciążenia fizycznego, skraca czas trwania zakażenia, itd.
- przyspiesza proces usuwania kwasu mlekowego z mięśni
- udział w przemianach tyrozyny, syntezie steroidów nadnerczowych
- ma wpływ na zachowanie prawidłowego potencjału oksydacyjnego w komórce
Organizmy większości zwierząt i roślin wytwarzają ten związek… Wyjątkiem są organizmy ssaków naczelnych, w tym człowieka, świnki morskiej i niektórych gatunków nietoperzy, do których musi być ona dostarczona z zewnątrz…
Nadmiar witaminy C:
nie jest toksyczna, przyjmowana w nadmiarze może wywoływać:
- dolegliwości żołądka, nudności, biegunkę, wymioty
- wysypkę skórną
- przyspieszenie tworzenia się kamieni nerkowych
- obniżoną odporność (po radykalnym zmniejszeniu dawki)
- w czasie ciąży może być szkodliwa dla płodu
Nadmiar wydalany jest z organizmu wraz z moczem…
Niedobór witaminy C w diecie powoduje:
- osłabienie organizmu, szybsze męczenie się
- podatność na infekcje i stresy
- prowadzi do choroby zwanej szkorbut – samoistne krwawienia, uszkodzenia naczyń krwionośnych, krwawe wybroczyny, złe gojenie i odnawianie się ran, rozpulchnienie dziąseł, zmiany w zębach (np. zgorzel), bolesność stawów i mięśni, obrzęki kończyn, osłabienie, utrata apetytu, obniżenie wydolności fizycznej, depresja, osteoporoza, niedokrwistość, nadczynność gruczołu tarczowego, zaburzenia neurologiczne, wtórne infekcje, schorzenia żołądka, zapalenie błony śluzowej, przedłużenie okresu zaziębienia organizmu i trudności w leczeniu zakażeń
- ostatecznie może prowadzić do śmierci!!!
…
opracowanie: Ana
linki:
http://www.medycynasportowa.pl/
http://pl.wikipedia.org/
…